NGHIÊN CỨU NÂNG CẤP TIÊU CHUẨN DƯỢC LIỆU RỄ BA KÍCH (RADIX MORINDAE OFFICINALIS) CỦA VIỆT NAM
Kiểm nghiệm thuốc và độc chất
Luận án này tập trung vào việc nâng cấp tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng dược liệu rễ Ba kích (Radix Morindae officinalis) tại Việt Nam, một vấn đề cấp thiết do Ba kích là cây thuốc quý có nhu cầu sử dụng cao nhưng nguồn cung đa dạng dẫn đến chất lượng chưa được kiểm soát chặt chẽ và dễ bị nhầm lẫn. Công trình được thực hiện với ba mục tiêu chính:
Thứ nhất, chiết xuất, phân lập, tinh chế và thiết lập hai chất chuẩn là monotropein và nystose từ dược liệu rễ Ba kích. Thứ hai, định danh dược liệu Ba kích ở Việt Nam dựa trên một số chỉ thị ADN. Và thứ ba, nâng cấp chuyên luận dược liệu Ba kích trong Dược điển Việt Nam về các chỉ tiêu định tính và định lượng.
Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc phân lập thành công 2,15 g monotropein với độ tinh khiết 98,58% và 2,12 g nystose với độ tinh khiết 98,01%. Đồng thời, đã thiết lập được 56 lọ chất chuẩn Dược điển Việt Nam (DĐVN) monotropein và 55 lọ chất chuẩn DĐVN nystose. Luận án cũng đã ứng dụng 4 chỉ thị ADN (ITS, matK, rbcL và trnH-pbsA) trong định danh rễ Ba kích bằng mã vạch ADN, trong đó xác định ITS và matK là hai chỉ thị đặc trưng phù hợp để định danh rễ Ba kích Việt Nam. Dựa trên các kết quả này, luận án đề xuất bổ sung chỉ tiêu định tính và định lượng monotropein (≥ 0,2%) và nystose (≥ 2,0%) vào chuyên luận dược liệu rễ Ba kích của Dược điển Việt Nam.
Luận án kiến nghị tiếp tục triển khai quy trình chiết xuất, phân lập và thiết lập chất chuẩn ở quy mô lớn hơn, nghiên cứu độ ổn định của các chất chuẩn đã thiết lập, nghiên cứu sâu hơn về định danh Morinda officinalis tại Việt Nam bằng chỉ thị ADN, và đề xuất Hội đồng Dược điển Việt Nam khảo nghiệm các chỉ tiêu đã đề xuất để cập nhật chuyên luận dược liệu.