Luận án Nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam

Tên luận án:

NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM

Ngành:

KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam" của Lê Hạnh Vân, thuộc ngành Kinh tế chính trị, được thực hiện trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ. Ngành Hải quan Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới phương thức quản lý để xây dựng đội ngũ cán bộ thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới, góp phần tạo thuận lợi thương mại và phát triển kinh tế quốc gia.

Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá thực trạng nhân lực ngành Hải quan giai đoạn 2019 – 2023, từ đó đề xuất các giải pháp xây dựng nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ chính: hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận về nhân lực cho Hải quan thông minh; phân tích, đánh giá thực trạng chất lượng và hiệu quả quản lý nhân lực trong giai đoạn 2019-2023, làm rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; và đề xuất định hướng, giải pháp nâng cao chất lượng nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nhân lực ngành Hải quan (công chức và viên chức) trên cơ sở kết hợp đặc điểm của nhân lực chất lượng cao và nhân lực số, đánh giá mối quan hệ và tác động của nhân lực đối với quá trình chuyển đổi số và cải cách quản lý theo hướng thông minh. Luận án sử dụng dữ liệu sơ cấp từ khảo sát cán bộ hải quan và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cùng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, văn bản liên quan trong giai đoạn 2019-2023. Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu bao gồm trừu tượng hóa khoa học, nghiên cứu định tính, định lượng, phân tích, tổng hợp, so sánh, thu thập, xử lý thông tin, khái quát hóa, mô hình hóa và sơ đồ hóa.

Luận án đóng góp khoa học mới bằng việc hệ thống hóa và làm rõ khái niệm nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh, phân tích thực trạng và yêu cầu đặt ra đối với nhân lực ngành Hải quan theo chuẩn mực quốc tế, chỉ ra các tồn tại trong công tác quản lý và phát triển nhân lực (như năng lực công nghệ thông tin, ngoại ngữ, kỹ năng mềm còn hạn chế, sự chênh lệch cơ cấu giới tính, độ tuổi), và làm rõ nguyên nhân của những hạn chế này. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp, định hướng nhằm nâng cao hiệu quả công tác hình thành nhân lực số và nhân lực chất lượng cao cho Hải quan thông minh ở Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tập trung vào hoàn thiện hệ thống pháp lý, cải cách tổ chức bộ máy và tăng cường các hoạt động nâng cao chất lượng nhân lực.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lý luận sâu sắc, làm tài liệu tham khảo cho các cơ sở đào tạo, nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu quan tâm đến chủ đề nhân lực cho Hải quan thông minh. Về ý nghĩa thực tiễn, luận án cung cấp cơ sở khoa học cho ngành Hải quan trong việc hoạch định chính sách, chiến lược phát triển nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu của mô hình quản lý hải quan thông minh và hội nhập kinh tế quốc tế.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài

  • 2. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận án

    • 2.1 Mục đích nghiên cứu

    • 2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

    • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

      • 3.1 Đối tượng nghiên cứu

      • 3.2 Phạm vi nghiên cứu

  • 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

    • 4.1. Cơ sở lý luận

    • 4.2. Phương pháp nghiên cứu

  • 5. Những đóng góp khoa học mới của luận án

  • 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

    • 6.1. Ý nghĩa lý luận

    • 6.2. Ý nghĩa thực tiễn

  • 7. Kết cấu của luận án

• Chương 1

  TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

    • 1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về nhân lực nói chung

      • 1.1.1.1 Các công trình nghiên cứu về chức năng hình thành nhân lực

      • 1.1.1.2 Các công trình nghiên cứu về chức năng duy trì nhân lực

      • 1.1.1.3 Các công trình nghiên cứu về chức năng phát triển nhân lực

    • 1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 1.1.2.1 Các công trình nghiên cứu về Hải quan thông minh

      • 1.1.2.2. Các công trình nghiên cứu về nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

  • 1.2. KHÁI QUÁT KẾT QUẢ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TẬP TRUNG NGHIÊN CỨU

    • 1.2.1. Khái quát chung kết quả các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

    • 1.2.2. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu

• Chương 2

  CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH

  • 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH

    • 2.1.1. Khái niệm về Hải quan thông minh

    • 2.1.2. Đặc điểm của Hải quan thông minh

    • 2.1.3. Khái niệm và nội dung của phát triển Hải quan thông minh

      • 2.1.3.1. Khái niệm về phát triển Hải quan thông minh

      • 2.1.3.2. Nội dung của phát triển Hải quan thông minh

    • 2.1.4. Yêu cầu để phát triển Hải quan thông minh

  • 2.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH

    • 2.2.1. Khái niệm về nhân lực và nhân lực hải quan

      • 2.2.1.1. Khái niệm về nhân lực nói chung

      • 2.2.1.2. Khái niệm về nhân lực hải quan

    • 2.2.2. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.2.2.1. Khái niệm về nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.2.2.2. Đặc điểm của nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.2.2.3. Vai trò của nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

    • 2.2.3. Nội dung nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.2.3.1. Yêu cầu đặt ra đối với nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.2.3.2. Tiêu chí đánh giá nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.2.3.3. Nhân tố ảnh hưởng đến nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

  • 2.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ XÂY DỰNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH VÀ BÀI HỌC RÚT RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM

    • 2.3.1. Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng nhân lực cho Hải quan thông minh

      • 2.3.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc

      • 2.3.1.2. Kinh nghiệm của Singapore

      • 2.3.1.3. Kinh nghiệm của Nhật Bản

      • 2.3.1.4. Kinh nghiệm của Vương quốc Anh

    • 2.3.2 Bài học rút ra đối với ngành Hải quan trong xây dựng nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 2.3.2.1. Bài học về xây dựng cơ cấu, tổ chức bộ máy

      • 2.3.2.2. Bài học về thu hút, tuyển dụng nhân lực

      • 2.3.2.3. Bài học về đào tạo bồi dưỡng nhân lực

      • 2.3.2.4. Bài học về chế độ đãi ngộ, trọng dụng nhân tài

      • 2.3.2.5. Bài học về ứng dụng các công cụ quản trị nhân lực hiện đại

• Chương 3

  THỰC TRẠNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM

  • 3.1. KHÁI QUÁT VỀ HẢI QUAN VIỆT NAM

    • 3.1.1. Lịch sử hình thành

    • 3.1.2. Về tổ chức bộ máy

    • 3.1.3. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn

  • 3.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM

    • 3.2.1. Các nội dung liên quan đến phát triển Hải quan thông minh

      • 3.2.1.1. Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030

      • 3.2.1.2. Hoạt động triển khai Hải quan thông minh

    • 3.2.2 Tổng quan tình hình chuyển đổi số, phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam

  • 3.3. THỰC TRẠNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM

    • 3.3.1. Thực trạng về cơ cấu nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 3.3.1.1. Số lượng biên chế ngành Hải quan giai đoạn năm 2019-2023

      • 3.3.1.2. Cơ cấu biên chế hiện nay của ngành Hải quan

      • 3.3.1.3. Cơ cấu ngạch công chức và chức danh nghề nghiệp viên chức hiện nay của ngành Hải quan

      • 3.3.1.4 Cơ cấu lãnh đạo cấp Vụ và tương đương hiện nay của ngành Hải quan

    • 3.2.2. Thực trạng chất lượng nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 3.2.2.1. Về trình độ chuyên môn và kỹ năng của cán bộ hải quan

      • 3.3.2.2. Về năng lực thực thi nhiệm vụ của cán bộ hải quan

      • 3.3.2.3. Về phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ hải quan

      • 3.2.2.4. Về sức khỏe thể chất và tinh thần của cán bộ hải quan

    • 3.3.3. Thực trạng về công tác xây dựng và quản trị nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 3.3.3.1 Về công tác tuyển dụng

      • 3.3.3.2. Về công tác đào tạo, bồi dưỡng

      • 3.3.3.3. Về công tác đổi mới, hiện đại hóa nhân lực hải quan

    • 3.3.4 Thực trạng về cơ chế chính sách đối với nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

    • 3.3.5. Kết quả khảo sát ý kiến đánh giá của cán bộ hải quan về hiệu quả của các hoạt động quản lý nhân lực trong ngành Hải quan hiện nay theo yêu cầu phát triển Hải quan thông minh

    • 3.3.6. Kết quả khảo sát ý kiến đánh giá của doanh nghiệp về mức độ đáp ứng của cán bộ hải quan đối với yêu cầu phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam

  • 3.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM THỜI GIAN QUA

    • 3.4.1. Những kết quả nổi bật đạt được trong phát triển nhân lực ngành Hải quan và nguyên nhân

      • 3.4.1.1. Những kết quả nổi bật đạt được trong phát triển nhân lực ngành Hải quan

      • 3.4.1.2. Nguyên nhân thúc đẩy thành công

    • 3.4.2. Những hạn chế của nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh và nguyên nhân

      • 3.4.2.1. Những hạn chế của nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 3.4.2.2. Nguyên nhân của hạn chế

• Chương 4

  PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM

  • 4.1. BỐI CẢNH ẢNH HƯỞNG, QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM

    • 4.1.1. Tình hình quốc tế

    • 4.1.2. Tình hình trong nước

    • 4.1.3. Quan điểm và định hướng xây dựng nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam

      • 4.1.3.1. Quan điểm

      • 4.1.3.2. Định hướng

  • 4.2. GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NHÂN LỰC CHO PHÁT TRIỂN HẢI QUAN THÔNG MINH Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030, TẦM NHÌN 2045

    • 4.2.1. Nhóm giải pháp về cải cách tổ chức bộ máy, đảm bảo số lượng, cơ cấu nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam

      • 4.2.1.1. Tăng cường cải cách tổ chức bộ máy và kiện toàn chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị trong ngành

      • 4.2.1.2. Đảm bảo số lượng nhân lực phù hợp với yêu cầu của Hải quan thông minh

      • 4.2.1.3 Đảm bảo cơ cấu nhân lực theo yêu cầu của Hải quan thông minh

    • 4.2.2. Nhóm giải pháp về nâng cao chất lượng nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh ở Việt Nam

      • 4.2.2.1. Nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn của cán bộ hải quan theo yêu cầu năng lực của Hải quan thông minh

      • 4.2.2.2. Phát triển kỹ năng mềm hỗ trợ công tác nghiệp vụ

      • 4.2.2.3. Nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm trong thực thi công vụ của cán bộ hải quan

      • 4.2.2.4. Tăng cường tính minh bạch, công bằng trong đánh giá chất lượng và quản lý hiệu suất công việc

    • 4.2.3. Nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách và phương thức quản trị nhân lực cho phát triển Hải quan thông minh

      • 4.2.3.1. Xây dựng kế hoạch thu hút nhân lực chất lượng cao cho lộ trình chuyển đổi số hướng tới Hải quan thông minh

      • 4.2.3.2. Nâng cao hiệu quả công tác đào tạo bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu của Hải quan thông minh

      • 4.2.3.3. Cải cách công tác quản lý, bố trí vị trí việc làm

      • 4.2.3.4. Đa dạng hóa chính sách, chế độ đãi ngộ nhằm tăng cường tính gắn kết và động lực làm việc của cán bộ hải quan

      • 4.2.3.5. Về ứng dụng các công cụ quản lý nhân lực hiện đại

      • 4.2.3.5 Về mô phỏng kế hoạch phát triển nhân lực theo năng lực trên cơ sở khuyến nghị của WCO đáp ứng yêu cầu của Hải quan thông minh ở Việt Nam

  • KẾT LUẬN

  • DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN