NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA HÌNH GEN MÃ HÓA THỤ THỂ VITAMIN D Ở MỘT SỐ THỂ BỆNH LÂM SÀNG DO NHIỄM VI RÚT VIÊM GAN B
Truyền nhiễm và các bệnh nhiệt đới (Mã số: 972 01 09)
Luận án nghiên cứu về mối tương tác giữa đáp ứng miễn dịch vật chủ và vi rút, đặc biệt là vai trò của yếu tố di truyền vật chủ, trong tiến triển lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm vi rút viêm gan B (VRVGB). Trong đó, các biến thể di truyền của gen mã hóa thụ thể vitamin D (VDR) được xác định là có vai trò quan trọng. Mặc dù các biến thể FokI, BsmI, ApaI và TaqI của VDR đã được nghiên cứu, kết quả còn chưa thống nhất và tại Việt Nam chưa có công trình nào tìm hiểu mối liên quan giữa các biến thể này cùng với ảnh hưởng của thiếu hụt vitamin D huyết thanh đối với bệnh lý viêm gan do nhiễm VRVGB.
Mục tiêu của luận án là xác định mối liên quan giữa các biến thể (FokI, BsmI, ApaI và TaqI) gen mã hóa thụ thể vitamin D với viêm gan mạn, xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG) do nhiễm VRVGB, đồng thời khảo sát nồng độ vitamin D huyết thanh ở các bệnh nhân này.
Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc đây là công trình đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu kiểu gen VDR và nồng độ vitamin D huyết thanh trên bệnh nhân nhiễm VRVGB mạn tính. Luận án chỉ ra rằng ApaI là biến thể duy nhất có ý nghĩa liên quan đến tính cảm nhiễm VRVGB và tiến triển lâm sàng. Cụ thể, kiểu gen ApaI TT có tần suất cao hơn đáng kể ở nhóm UTBMTBG so với nhóm người khỏe mạnh và viêm gan B mạn tính, đồng thời tăng nguy cơ tiến triển bệnh gan giai đoạn cuối (xơ gan + UTBMTBG). Kiểu gen ApaI TG cũng liên quan đến nồng độ enzyme AST và ALT cao hơn.
Nghiên cứu cũng chứng minh mối liên quan giữa thiếu hụt vitamin D huyết thanh và tiến triển lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm VRVGB mạn tính. Tỷ lệ thiếu hụt vitamin D nặng và rất nặng cao hơn ở bệnh nhân nhiễm VRVGB mạn tính so với nhóm người khỏe mạnh, và tỷ lệ thiếu hụt này tăng theo tiến triển và giai đoạn bệnh (viêm gan mạn, xơ gan, UTBMTBG). UTBMTBG được xác định là yếu tố tiên lượng độc lập đối với sự thiếu hụt vitamin D huyết thanh.
Luận án được thực hiện theo thiết kế nghiên cứu bệnh - chứng trên 298 bệnh nhân nhiễm VRVGB mạn tính và 238 người khỏe mạnh, sử dụng kỹ thuật Tetra-ARMS-PCR để phân tích kiểu gen và ELISA để định lượng vitamin D huyết thanh.