NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG KHÁNG U THỰC NGHIỆM CỦA RỄ CỦ TAM THẤT (PANAX NOTOGINSENG (BURK.) F.H. CHEN, ARALIACEAE) TRỒNG Ở VIỆT NAM TRƯỚC VÀ SAU CHẾ BIẾN
Dược lý – Dược lâm sàng
Luận án tiến sĩ dược học này tập trung nghiên cứu tác dụng kháng u thực nghiệm của rễ củ Tam thất (Panax notoginseng) trồng tại Việt Nam, cả trước và sau khi chế biến bằng phương pháp hấp nhiệt. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực tế ung thư đang trở thành gánh nặng lớn cho y tế và xã hội, trong khi Tam thất được biết đến là dược liệu quý có khả năng hỗ trợ điều trị ung thư và tăng cường miễn dịch.
Nghiên cứu được thực hiện với ba mục tiêu chính: (1) Khảo sát ảnh hưởng của phương pháp hấp nhiệt đến hàm lượng saponin trong rễ củ Tam thất, xác định điều kiện chế biến tối ưu (mẫu khô, hấp 120°C trong 8 giờ) làm tăng rõ rệt hàm lượng ginsenosid Rh1 và Rg3; (2) Đánh giá tác dụng kháng u thực nghiệm của các dạng cao định lượng (NP(O) - chưa hấp, NP(H) - đã hấp) và sáu saponin phân lập từ rễ củ Tam thất. Kết quả cho thấy cao định lượng NP(H) và các saponin Rh1, Rg3 (từ Tam thất đã hấp) có hoạt tính ức chế mạnh hơn trên sáu dòng tế bào ung thư người (HT29, HepG2, RD, MCF7, SK LU-1, A549) so với các mẫu chưa hấp và saponin khác. Đặc biệt, NP(H) kích thích quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis) trên dòng tế bào ung thư mô liên kết chuột sarcoma TG180, với tỷ lệ apoptosis tăng đáng kể. Trên mô hình chuột mang u sarcoma TG 180 in vivo, NP(H) làm giảm kích thước khối u, tăng cường miễn dịch, chống oxy hóa, bảo vệ gan và kéo dài thời gian sống thêm của chuột, hiệu quả vượt trội hơn NP(O); (3) Đánh giá độc tính cấp và bán trường diễn của cao định lượng NP(H). Nghiên cứu không tìm thấy LD50 đường uống trên chuột nhắt trắng ở liều cao nhất 6000 mg/kg, và liều 200-900 mg/kg/ngày liên tục 90 ngày trên chuột cống trắng không gây ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ số huyết học, sinh hóa cũng như hình thái gan, lách, thận.
Luận án đóng góp mới bằng việc cung cấp bằng chứng khoa học về tác dụng kháng u vượt trội của các chất chuyển hóa thứ cấp từ Tam thất đã hấp, định hướng cho việc ứng dụng trong lâm sàng để hỗ trợ điều trị ung thư và giảm tác dụng phụ của các liệu pháp truyền thống.