Luận án Trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương theo pháp luật Việt Nam

Tên luận án:

TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Ngành:

Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương theo pháp luật Việt Nam" của tác giả Hà Ngọc Anh được hoàn thành tại Học viện Khoa học xã hội vào năm 2020, thuộc ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Đề tài này xuất phát từ tính cấp thiết khi lý luận về trách nhiệm giải trình (TNGT) của chính quyền địa phương (CQĐP) ở Việt Nam chưa được nghiên cứu đầy đủ, các quy định pháp luật còn hạn chế, cơ chế thực hiện chưa rõ ràng, và thực tiễn triển khai còn yếu kém. Bên cạnh đó, các yêu cầu từ Hiến pháp 2013, quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền con người, quyền công dân, xu hướng toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đặt ra nhu cầu cấp thiết cho việc nghiên cứu này.

Mục đích của luận án là xây dựng luận cứ khoa học để đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm tăng cường TNGT của CQĐP tại Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, luận án tập trung vào các nhiệm vụ như hệ thống hóa và phân tích các công trình nghiên cứu liên quan; xác lập khái niệm, đặc điểm, phân loại TNGT của CQĐP; hệ thống hóa, phân tích nội dung điều chỉnh pháp luật và các yếu tố ảnh hưởng; đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện TNGT; từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp tăng cường.

Đối tượng nghiên cứu bao gồm các quan điểm khoa học, quy định pháp luật liên quan, thực tiễn thực hiện TNGT của CQĐP ở Việt Nam, kinh nghiệm quốc tế và các yếu tố ảnh hưởng. Phạm vi nghiên cứu là TNGT của CQĐP theo pháp luật Việt Nam từ năm 1946 (tập trung vào pháp luật hiện hành), với không gian nghiên cứu toàn quốc và nội dung thuộc chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, áp dụng cho HĐND và UBND các cấp tỉnh, huyện, xã. Luận án không đi sâu vào TNGT của tổ chức Đảng, cơ quan tư pháp hoặc cá nhân trong vai trò cá nhân.

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, cùng với các phương pháp nghiên cứu như thống kê, phân tích, tổng hợp, phỏng vấn, diễn dịch, quy nạp và lịch sử. Những đóng góp mới của luận án là cung cấp một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về TNGT của CQĐP, hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề lý luận, phân tích thực trạng pháp luật và việc thực hiện TNGT, đồng thời xác lập các quan điểm, giải pháp khoa học, khả thi nhằm giải quyết những hạn chế, bất cập hiện nay. Về mặt lý luận và thực tiễn, đây là tài liệu tham khảo giá trị cho công tác lập pháp, hoạch định chính sách, chỉ đạo, điều hành, cũng như tài liệu nghiên cứu, giảng dạy.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về những vấn đề có liên quan đến đề tài luận án

    • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về trách nhiệm giải trình và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương liên quan đến đề tài:
    • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến thực trạng trách nhiệm giải trình và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
    • 1.1.3. Tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến quan điểm, định hướng, giải pháp hoàn thiện trách nhiệm giải trình và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:

  • 1.2. Nhận xét tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

    • 1.2.1. Nhận xét chung:
    • 1.2.2. Những vấn đề được tiếp thu và những vấn đề đặt ra được luận án tiếp tục nghiên cứu:

  • 1.3. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

    • 1.3.1. Giả thuyết nghiên cứu:
    • 1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu:

• CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

  • 2.1. Chính quyền địa phương và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

    • 2.1.1. Quan niệm về chính quyền địa phương:
    • 2.1.2. Khái niệm, đặc điểm trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

  • 2.2. Cơ sở lý luận xác lập trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

    • 2.2.1. Thực hiện nguyên lý chủ quyền nhân dân – nền tảng thiết lập trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
    • 2.2.2. Thực hiện nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương cơ sở xác lập cơ chế thực hiện trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
    • 2.2.3. Vị trí, vai trò của chính quyền địa phương – cơ sở xây dựng căn cứ pháp lý về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:

  • 2.3. Điều chỉnh pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

    • 2.3.1. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương
    • 2.3.2. Nội dung điều chỉnh pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

  • 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

    • 2.4.1. Yếu tố chính trị:
    • 2.4.2. Yếu tố pháp luật:
    • 2.4.3. Yếu tố kinh tế, xã hội:
    • 2.4.4. Trình độ dân trí:
    • 2.4.5. Vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng:
    • 2.4.6. Xu hướng phát triển quản trị tốt và cách mạng công nghiệp 4.0:

• CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

  • 3.1. Quá trình hình thành, phát triển các quy định pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam

    • 3.1.1. Giai đoạn Hiến pháp năm 1946 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 1958:
    • 3.1.2. Giai đoạn Hiến pháp năm 1959 và Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính năm 1962:
    • 3.1.3. Giai đoạn Hiến pháp năm 1980 và Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 1983:
    • 3.1.4. Giai đoạn Hiến pháp năm 1992 và Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 1994 và năm 2003:

  • 3.2. Thực trạng quy định pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay

    • 3.2.1. Chủ thể thực hiện giải trình:
    • 3.2.2. Chủ thể yêu cầu giải trình:
    • 3.2.3. Nội dung giải trình:
    • 3.2.4. Phương thức giải trình:
    • 3.2.5. Trình tự, thủ tục giải trình:
    • 3.2.6. Hệ quả pháp lý:

  • 3.3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay

    • 3.3.1. Thực hiện trách nhiệm giải trình đối với Nhân dân:
    • 3.3.2. Thực hiện trách nhiệm giải trình của Uỷ ban nhân dân đối với Hội đồng nhân dân:
    • 3.3.3. Thực hiện trách nhiệm giải trình trong nội bộ cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương:
    • 3.3.4. Thực hiện trách nhiệm giải trình đối với cơ quan nhà nước cấp trên và cá nhân người có thẩm quyền:
    • 3.3.5. Thực hiện trách nhiệm giải trình đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các phương tiện truyền thông đại chúng:

  • 3.4. Đánh giá thực trạng pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay

    • 3.4.1. Thực trạng quy định pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
    • 3.4.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay:
    • 3.4.3. Nguyên nhân của hạn chế, yếu kém:

• CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.1. Quan điểm tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay

    • 4.1.1. Phù hợp với quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng về tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
    • 4.1.2. Đảm bảo sự thống nhất, phù hợp với các quy định của Hiến pháp, Luật và các văn bản pháp luật khác:
    • 4.1.3. Đảm bảo sự đồng bộ, hiệu lực, hiệu quả với các cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước khác:
    • 4.1.4. Đáp ứng mục tiêu cải cách hành chính nhà nước tại chính quyền địa phương hiện nay:
    • 4.1.5. Đảm bảo thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng môi trường công khai, minh bạch:

  • 4.2. Các giải pháp tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay

    • 4.2.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

      • 4.2.1.1. Tiếp tục hoàn thiện và cụ thể hóa các quy định pháp luật về phân quyền, phân cấp, ủy quyền đối với chính quyền địa phương:
      • 4.2.1.2. Hoàn thiện quy định liên quan đến thực hiện giải trình tại phiên họp Hội đồng nhân dân:
      • 4.2.1.3. Sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân:
      • 4.2.1.4. Hoàn thiện các quy định pháp luật khác có liên quan đến trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:

    • 4.2.2. Giải pháp thực hiện pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

      • 4.2.2.1. Tổ chức thực hiện hiệu quả các nội dung cải cách hành chính nhà nước nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
      • 4.2.2.2. Thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các nội dung công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền địa phương và quyền tiếp cận thông tin của người dân, tổ chức:
      • 4.2.2.3. Thực hiện tốt việc tiếp công dân tại các cơ quan nhà nước ở chính quyền địa phương:
      • 4.2.2.4. Mở rộng sự tham gia của người dân và các tổ chức đại diện cho người dân nhằm thúc đẩy trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:

    • 4.2.3. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương

      • 4.2.3.1. Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức và người đứng đầu các cơ quan nhà nước ở chính quyền địa phương trong việc thực hiện trách nhiệm giải trình:
      • 4.2.3.2. Thực hiện tốt công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:
      • 4.2.3.3. Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của chính quyền địa phương và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức:
      • 4.2.3.4. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương: