Tên luận án:
NGHỆ THUẬT TRANG TRÍ BAO LAM TRONG MỘT SỐ CHÙA VIỆT Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành:
Lý luận và Lịch sử Mỹ thuật
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Nghệ thuật trang trí bao lam trong một số chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh" của Nguyễn Thị Thu Tâm là một công trình khoa học toàn diện, lần đầu tiên đi sâu khảo tả, phân tích và đánh giá nghệ thuật trang trí bao lam tại sáu ngôi chùa Việt tiêu biểu ở Thành phố Hồ Chí Minh, chủ yếu trong thế kỷ XIX. Đề tài này nhằm nhận diện nghệ thuật trang trí bao lam như một phần quan trọng của kho tàng di sản văn hóa nghệ thuật Việt Nam, đồng thời lấp đầy khoảng trống nghiên cứu chuyên biệt về loại hình này ở Nam Bộ.
Mục đích chính của luận án là nghiên cứu đặc điểm và giá trị nghệ thuật của bao lam thông qua các hình tượng thể hiện, từ đó khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn của chúng trong nền mỹ thuật Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng ngôn ngữ tạo hình để hệ thống, mô tả, so sánh bao lam Nam Bộ với các loại hình trang trí tương tự ở Bắc Bộ và Trung Bộ, nhằm rút ra những nét riêng biệt.
Luận án đặt ra các giả thuyết quan trọng, bao gồm việc xác định nghệ thuật trang trí bao lam là một loại hình nghệ thuật tạo hình Việt Nam, làm rõ giá trị đặc trưng của chúng ở Nam Bộ, và chứng minh sự liên tục của dòng chảy văn hóa truyền thống Việt qua ngôn ngữ biểu đạt (hình tượng, bố cục, kỹ thuật). Đặc biệt, luận án nhấn mạnh sự sáng tạo, cởi mở, khoan dung của người Việt Nam Bộ trong việc tiếp thu và biến đổi các giá trị văn hóa, tạo nên một diện mạo mới mẻ, kết nối với nghệ thuật chạm khắc gỗ Bắc Bộ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bao lam ở TP.HCM biểu đạt nhiều giá trị nội dung mới mang tính hiện thực, dân gian, đậm nét riêng của vùng Nam Bộ, phù hợp với tập tục và quan niệm của cư dân địa phương.
Với gần 150 bao lam tại sáu chùa được xem xét chi tiết, luận án có ý nghĩa khoa học sâu sắc trong việc phân loại, so sánh, đánh giá thẩm mỹ và ý nghĩa văn hóa của bao lam, đồng thời có giá trị thực tiễn cao làm tài liệu tham khảo cho việc bảo tồn và phát huy di sản nghệ thuật chùa Việt. Kết quả nghiên cứu khẳng định nghệ thuật trang trí bao lam chùa Việt tại TP.HCM là một kho báu văn hóa, phản ánh sự kế thừa, giao lưu, sáng tạo, và là bằng chứng sống động về sự đa dạng của mỹ thuật Phật giáo Việt Nam trong dòng chảy chung của mỹ thuật dân tộc.
Mục lục chi tiết:
- Mở đầu (10 trang)
- Kết luận (6 trang)
- Tài liệu tham khảo (12 trang)
- Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan về nghệ thuật trang trí, bao lam trong chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh (45 trang).
- 1.1. Cơ sở lý luận, khái niệm và cơ sở hình thành nghệ thuật trang trí, bao lam trong chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.1. Cơ sở lý luận
- 1.1.1.1. Tiếp cận nghiên cứu theo hướng mỹ thuật học
- 1.1.1.2. Lý thuyết về giao lưu và tiếp biến văn hóa
- 1.1.1.3. Lý thuyết địa văn hóa
- 1.1.2. Một số khái niệm có liên quan
- 1.1.2.1. Đồ án trang trí
- 1.1.2.2. Hình tượng trang trí
- 1.1.2.3. Bao lam
- 1.1.3. Lịch sử vùng đất ở Sài Gòn - Gia Định - thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.3.1. Vị trí địa lý thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.3.2. Sơ lược lịch sử Sài Gòn - Gia Định - thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.3.3. Cư dân ở Sài Gòn - Gia Định - thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.3.4. Văn hóa vùng Nam Bộ
- 1.1.4. Sự hình thành và phát triển Phật giáo Nam Bộ
- 1.1.5. Lược sử sáu chùa Việt được xếp hạng cấp quốc gia tại thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.5.1. Chùa Phước Tường
- 1.1.5.2. Chùa Giác Lâm
- 1.1.5.3. Chùa Sắc tứ Trường Thọ
- 1.1.5.4. Chùa Giác Viên
- 1.1.5.5. Chùa Hội Sơn
- 1.1.5.6. Chùa Phụng Sơn
- 1.1.6. Khái quát về bao lam trong sáu chùa Việt được xếp hạng cấp quốc gia tại thành phố Hồ Chí Minh
- 1.1.6.1. Giới thiệu sơ nét về bao lam trong sáu chùa
- 1.1.6.2. Mô tả vị trí bao lam
- 1.1.6.3. Cấu trúc của bao lam
- 1.1.6.4. Vai trò, chức năng của bao lam
- 1.1.6.5. Bao lam có gắn với hiện tượng sản xuất hàng loạt không?
- 1.1.7. Khái lược quá trình hình thành, phát triển hình tượng trang trí bao lam trong sáu chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh
- 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu nghệ thuật trang trí, bao lam trong chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh
- Chương 2: Hình tượng trang trí bao lam trong chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh (61 trang).
- 2.1. Hình tượng về đề tài Tứ linh
- 2.2. Hình tượng về đề tài Tứ quý
- 2.3. Hình tượng về đề tài Phật giáo
- 2.4. Hình tượng thực vật và động vật
- 2.5. Các hình tượng khác
- Chương 3: Bàn luận về giá trị nghệ thuật trang trí bao lam chùa Việt thành phố Hồ Chí Minh và một số vấn đề khác (52 trang).
- 3.1. Nghệ thuật trang trí bao lam chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh thể hiện sự tiếp nối truyền thống dân tộc
- 3.1.1. Nội dung trên bao lam mang đậm nét truyền thống dân tộc Việt
- 3.1.2. Hình tượng trên bao lam thể hiện sự tiếp nối truyền thống Việt
- 3.1.3. Bố cục, kỹ thuật, khuynh hướng trên bao lam thể hiện sự tiếp nối truyền thống
- 3.1.3.1. Bố cục trên bao lam thể hiện tiếp nối truyền thống
- 3.1.3.2. Kỹ thuật trên bao lam thể hiện sự tiếp nối truyền thống
- 3.1.3.3. Khuynh hướng cách điệu trên bao lam thể hiện sự tiếp nối truyền thống
- 3.2. Giá trị nội dung, hình tượng mới mang sự linh hoạt đậm nét dân gian trên bao lam
- 3.2.1. Nội dung mới trong trang trí chạm khắc bao lam chùa mang đậm nét dân gian
- 3.2.2. Hình tượng mới trong trang trí bao lam chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh mang đậm nét dân gian
- 3.2.2.1. Hình tượng người mang tính dân gian trên chạm khắc bao lam chùa
- 3.2.2.2. Hình tượng động vật mang đậm đặc điểm địa phương hóa trên bao lam chùa
- 3.2.2.3. Hình tượng cây trái mang tính địa phương, mang tính dân gian thể hiện nhiều trên bao lam chùa
- 3.2.3. Hiệu quả tạo hình của nghệ thuật trang trí bao lam chùa
- 3.3.1. Nhịp điệu hình sin, bố cục cân xứng và phá cách, sự đăng đối trong trang trí trên bao lam tạo ra tính hài hòa
- 3.3.1.1. Nhịp điệu uốn lượn hình sin đặc trưng trên bao lam tạo ra sự biến hóa, phong phú của nhịp điệu
- 3.3.1.2. Giá trị biểu hiện và bố cục tạo hình bao lam tạo điểm nhấn tinh tế mang lại hiệu quả cao.
- 3.3.1.3. Yếu tố trang trí đăng đối thể hiện trên bao lam mang tính trang trí ứng dụng cao.
- 3.3.2. Nét chạm thiên về tả thực tạo cho bố cục bao lam trở nên đa dạng, phong phú.
- 3.3.3. Sự kết hợp khối tượng tròn trên bao lam phát huy hiệu quả diễn tả chiều sâu không gian trong trang trí
- 3.3.4. Giá trị biểu cảm của màu sắc sơn son thếp vàng trên bao lam tạo vẻ rực rỡ
- 3.3.5. Hình tượng mới trong tạo hình trên bao lam thể hiện một giá trị riêng
- 3.4. Giao lưu và tiếp biến mỹ thuật trong hình tượng nghệ thuật trang trí bao lam chùa
- 3.4.1. Nội dung, hình tượng thể hiện sự giao lưu, tiếp biến Việt - Hoa trong trang trí bao lam chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh
- 3.4.2. Nội dung, hình tượng thể hiện sự giao lưu tiếp biến Việt - Khmer trong trang trí bao lam chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh
- 3.4.3. Yếu tố Việt - Chăm pa trong hình tượng trang trí bao lam chùa Việt ở thành phố Hồ Chí Minh
- 3.5. Kế thừa và phát huy giá trị nghệ thuật trang trí bao lam trong chùa Việt tại thành phố Hồ Chí Minh
- 3.5.1. Những điểm đặc trưng, tiêu biểu của nghệ thuật trang trí bao lam chùa ở TP.HCM trong mối tương quan chung
- 3.5.2. Trang trí bao lam chùa ở thành phố Hồ Chí Minh là một phần quan trọng của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XIX
- 3.5.3. Tiếp nối nghệ thuật trang trí bao lam trong chùa Việt tại thành phố Hồ Chí Minh