NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA THU NHẬP NGOÀI LÃI ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
Tài chính – Ngân hàng
Luận án tiến sỹ kinh tế này tập trung nghiên cứu tác động của thu nhập ngoài lãi (TNNL) đến hiệu quả hoạt động (HQHĐ) của các Ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng các NHTM Việt Nam phụ thuộc lớn vào thu nhập từ lãi, đối mặt với rủi ro và cạnh tranh gay gắt, thúc đẩy nhu cầu chuyển dịch cơ cấu thu nhập theo hướng gia tăng TNNL để đa dạng hóa nguồn thu và giảm thiểu rủi ro.
Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá tác động của TNNL đến HQHĐ, từ đó đề xuất các chính sách nhằm nâng cao HQHĐ cho NHTM. Các mục tiêu cụ thể bao gồm xác định và đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến TNNL, đánh giá tác động của TNNL đến HQHĐ, và đề xuất hàm ý chính sách.
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán của 32 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022, cùng với các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng như Pooled OLS, FEM, REM, FGLS, SGMM và phân tích Bayes được áp dụng để kiểm định tính vững của mô hình.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng TNNL tổng thể và các cấu phần của nó (thu nhập từ dịch vụ - ICO_com, thu nhập từ hoạt động kinh doanh và đầu tư - ICO_trad, thu nhập ngoài lãi khác - ICO_oth) đều có tác động tích cực đến HQHĐ của các NHTM Việt Nam. TNNL làm gia tăng hiệu suất sử dụng tài sản và giảm chi phí lãi, đồng thời các hoạt động tạo TNNL cũng làm gia tăng chi phí nhưng mức tăng là không đáng kể so với mức tăng hiệu quả sử dụng tài sản. Các biến như tỷ lệ tiền gửi của khách hàng (DEPTA), ROA, chỉ số tập trung thị trường (HHI), công nghệ (TEC) và tăng trưởng GDP có tác động cùng chiều đến TNNL, trong khi quy mô ngân hàng (BANKSIZE) có tác động ngược chiều. Đối với HQHĐ, các yếu tố như tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LOANTA), tỷ lệ vốn chủ sở hữu (EQTA), tỷ lệ tiền gửi của khách hàng (DEPTA), quy mô ngân hàng (BANKSIZE) và lạm phát (INF) có tác động cùng chiều; trong khi nợ xấu (NPL) và GDP có tác động ngược chiều (trong một số mô hình).
Từ những kết quả này, luận án đề xuất các hàm ý chính sách quan trọng như tập trung phát triển các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng, đa dạng hóa tiện ích, nâng cao chất lượng dịch vụ, đầu tư công nghệ, gia tăng tỷ lệ tiền gửi khách hàng, giảm và hạn chế nợ xấu, nâng cao tỷ lệ nguồn vốn chủ sở hữu và mở rộng quy mô hoạt động, cùng với chính sách vĩ mô ổn định để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.