Tự chủ tài chính ở Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Luận án tiến sĩ về tự chủ tài chính trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo và quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập, cụ thể là Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Luận án tập trung nghiên cứu tính cấp thiết và thực trạng tự chủ tài chính tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, một đơn vị sự nghiệp công lập đặc thù trong hệ thống chính trị Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu đổi mới cơ chế tự chủ nói chung và tự chủ tài chính nói riêng, đặc biệt trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Mặc dù Học viện đã áp dụng cơ chế tự chủ tài chính từ năm 2009 theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP, sau gần một thập kỷ, mức độ tự chủ vẫn còn thấp so với mục tiêu đề ra, thiếu chủ động trong quản lý nguồn lực và duy trì nhiều bất cập từ mô hình quản lý cũ. Sự ra đời của Nghị định 16/2015/NĐ-CP càng thúc đẩy yêu cầu trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn.
Mục đích chính của luận án là làm rõ khung lý thuyết về tự chủ tài chính, các yếu tố ảnh hưởng, và hành lang pháp lý liên quan, từ đó đề xuất các kiến nghị và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao mức độ tự chủ tài chính cho Học viện đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Các mục tiêu cụ thể bao gồm tự cân đối hoàn toàn thu chi đối với các hoạt động ngoài ngân sách nhà nước và tự cân đối một phần đối với hoạt động từ nguồn thu ngân sách nhà nước. Luận án cũng xây dựng khung lý thuyết phù hợp, tổng hợp kinh nghiệm trong và ngoài nước, và đánh giá thực trạng tự chủ tài chính của Học viện.
Về phương pháp nghiên cứu, luận án kết hợp phương pháp định tính và định lượng, sử dụng các kỹ thuật tổng hợp, phân tích, so sánh, thống kê, và phỏng vấn chuyên gia, khảo sát bảng hỏi (323 người) cùng thu thập dữ liệu thứ cấp. Mô hình nghiên cứu đề xuất tập trung vào mối liên hệ giữa các điều kiện thực hiện tự chủ tài chính với mức độ tự chủ, và giữa mức độ tự chủ với hiệu quả công tác tự chủ tài chính trên cả hai góc độ kinh tế và xã hội.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các điều kiện thực hiện tự chủ tài chính có sự khác biệt đáng kể giữa các đơn vị trực thuộc. Sáu yếu tố chính ảnh hưởng đến mức độ tự chủ, trong đó chức năng nhiệm vụ và tổ chức bộ máy có tác động tiêu cực, trong khi cơ sở vật chất, cơ chế chính sách, năng lực quản lý và trình độ cán bộ có tác động tích cực. Luận án cũng xác định mức độ tự chủ tài chính tối ưu cho Học viện là 57.3%, vượt quá ngưỡng này có thể làm giảm hiệu quả.
Từ đó, luận án đưa ra các kiến nghị và giải pháp, bao gồm xây dựng nghị định riêng về tự chủ tài chính cho Học viện dựa trên Nghị định 16/2016/NĐ-CP, tạo điều kiện đánh giá hiệu quả theo kết quả đầu ra và tính giá dịch vụ đào tạo. Đồng thời, đề xuất nhà nước hỗ trợ mở ngành chuyên sâu, đánh giá xếp hạng ngành đào tạo, và thực hiện quản trị nội bộ hiệu quả để nâng cao năng lực tài chính và tự chủ.