Luận án Nhân tố ý thức hệ trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ kể từ khi bình thường hoá đến nay.

Tên luận án:

NHÂN TỐ Ý THỨC HỆ TRONG QUAN HỆ VIỆT NAM - HOA KỲ TỪ KHI BÌNH THƯỜNG HOÁ ĐẾN NAY

Ngành:

Quan hệ Quốc tế

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ "NHÂN TỐ Ý THỨC HỆ TRONG QUAN HỆ VIỆT NAM - HOA KỲ TỪ KHI BÌNH THƯỜNG HOÁ ĐẾN NAY" của Nguyễn Thị Thanh Xuân, chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, tập trung nghiên cứu vai trò và tác động của nhân tố ý thức hệ trong quan hệ song phương Việt Nam - Hoa Kỳ kể từ khi bình thường hóa năm 1995 đến hết nhiệm kỳ của Chính quyền Donald Trump (cuối năm 2020). Mục tiêu của nghiên cứu là làm rõ sự vận động, chiều hướng tác động của nhân tố này, từ đó đưa ra dự báo và khuyến nghị chính sách.

Luận án được cấu trúc thành ba chương chính. Chương 1 trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về ý thức hệ trong quan hệ quốc tế và trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và Việt Nam. Chương này định nghĩa ý thức hệ, phân tích luận giải về nhân tố ý thức hệ trong các trường phái chính của quan hệ quốc tế (hiện thực, tự do, kiến tạo) cũng như quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa ý thức hệ với lợi ích quốc gia. Chương này cũng phân tích sự khác biệt ý thức hệ giữa Việt Nam (xã hội chủ nghĩa) và Hoa Kỳ (tư bản chủ nghĩa) cùng ảnh hưởng của chúng đến chính sách đối ngoại của mỗi nước.

Chương 2 phân tích tác động của nhân tố ý thức hệ đến quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, đặt trong tương quan với các nhân tố khác như lịch sử chiến tranh, lợi ích kinh tế-thương mại, địa chiến lược và yếu tố Trung Quốc. Luận án nghiên cứu sự vận động và tác động của nhân tố ý thức hệ qua các giai đoạn phát triển của quan hệ song phương và biểu hiện của nó thông qua việc phân tích các văn bản cấp cao và khảo sát các trường hợp điển hình liên quan đến dân chủ, nhân quyền, "Hội chứng Việt Nam" và "Diễn biến hòa bình".

Chương 3 đưa ra nhận định, dự báo về chiều hướng chính sách của Hoa Kỳ đối với Việt Nam và các kịch bản quan hệ từ góc độ ý thức hệ, cùng các khuyến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ. Luận án kết luận rằng ý thức hệ là một nhân tố quan trọng nhưng không mang tính quyết định hay chi phối dòng chảy chính của quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ. Các yếu tố lợi ích quốc gia và sự song trùng lợi ích mới là yếu tố quyết định. Lực cản của nhân tố ý thức hệ có xu hướng giảm dần qua 25 năm bình thường hóa do sự gia tăng về lợi ích và hợp tác. Mặc dù sự khác biệt về ý thức hệ vẫn tồn tại, hai nước đã và đang nỗ lực "vượt qua khác biệt" để xây dựng niềm tin chiến lược và thúc đẩy quan hệ Đối tác Toàn diện, luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên hết và duy trì thế cân bằng linh hoạt trong mối quan hệ với các cường quốc.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do chọn Đề tài
  • 2. Tình hình nghiên cứu đề tài
  • 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 5. Phương pháp nghiên cứu
  • 6. Đóng góp của Luận án
  • 7. Kết cấu của Luận án

• Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ Ý THỨC HỆ TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ VÀ TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ VÀ VIỆT NAM

  • 1.1. Lý luận về ý thức hệ trong quan hệ quốc tế
    • 1.1.1. Khái niệm
    • 1.1.2. Luận giải về nhân tố ý thức hệ trong các trường phái chính trong quan hệ quốc tế
    • 1.1.3. Ý thức hệ trong tương quan với lợi ích quốc gia
  • 1.2. Vấn đề ý thức hệ trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và Việt Nam
    • 1.2.1. Ý thức hệ Việt Nam và Hoa Kỳ
    • 1.2.2. Ý thức hệ và lợi ích quốc gia trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và Việt Nam
  • 1.3. Việt Nam và Hoa Kỳ trong chính sách đối ngoại của mỗi nước
    • 1.3.1. Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
    • 1.3.2. Hoa Kỳ trong chính sách đối ngoại của Việt Nam

• Chương 2: TÁC ĐỘNG CỦA NHÂN TỐ Ý THỨC HỆ ĐẾN QUAN HỆ VIỆT NAM – HOA KỲ

  • 2.1. Các yếu tố chính chi phối quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ
    • 2.1.1. Hợp tác kinh tế-thương mại
    • 2.1.2. Các vấn đề địa chiến lược
    • 2.1.3. Yếu tố Trung Quốc
    • 2.1.4. Các vấn đề khu vực
  • 2.2. Tác động của nhân tố ý thức hệ trong mỗi giai đoạn phát triển của quan hệ song phương
  • 2.3. Biểu hiện của tác động của nhân tố ý thức hệ tới quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ
    • 2.3.1. Qua việc phân tích các văn bản cấp cao
    • 2.3.2. Qua việc khảo sát 3 trường hợp điển hình
    • 2.3.3. Qua việc xem xét một số khía cạnh liên quan
      • 2.3.3.1. Dân chủ, nhân quyền
      • 2.3.3.2. Hội chứng Việt Nam (Vietnam Syndrome)
      • 2.3.3.3. Diễn biến hoà bình

• Chương 3: NHẬN ĐỊNH, DỰ BÁO VÀ KHUYẾN NGHỊ

  • 3.1. Cơ sở của dự báo
    • 3.1.1. Đánh giá quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ thời gian qua và sự song trùng lợi ích ích
    • 3.1.2. Xu hướng quốc tế và khu vực
    • 3.1.3. Đánh giá lợi ích của mỗi nước trong quan hệ với nước kia trong thời gian tới
    • 3.1.4. Soi chiếu vào trường hợp quan hệ Hoa Kỳ-Trung Quốc
  • 3.2. Dự báo
    • 3.2.1. Chiều hướng chính sách của Hoa Kỳ đối với Việt Nam và quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ thời gian tới
    • 3.2.2. Các kịch bản của quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ từ góc độ ý thức hệ
  • 3.3. Khuyến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trong thời gian tới
    • 3.3.1. Thúc đẩy sự song trùng lợi ích quốc gia giữa Việt Nam và Hoa Kỳ
      • 3.3.1.1. Về chủ trương chung
      • 3.3.1.2. Thúc đẩy quan hệ song phương trên các lĩnh vực cụ thể
    • 3.3.2. Gia tăng vị thế và lợi thế của Việt Nam trong tam giác quan hệ Trung Quốc – Hoa Kỳ - Việt Nam
    • 3.3.3. Tiếp tục giảm thiểu hướng tới xoá bỏ tác động cản trở của nhân tố ý thức hệ trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ

• KẾT LUẬN