BIẾN ĐỔI VĂN HÓA CỦA CƯ DÂN LÀNG VEN BIỂN Ở THỪA THIÊN HUẾ TRONG QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP BẰNG)
Dân tộc học
Luận án này nghiên cứu về sự biến đổi văn hóa của cư dân làng ven biển Thừa Thiên Huế trong quá trình hiện đại hóa, tập trung vào hai làng Thai Dương Hạ (thị trấn Thuận An) và An Bằng (xã Vinh An), huyện Phú Vang. Việc lựa chọn hai địa điểm này dựa trên đặc điểm tự nhiên và khí hậu đại diện cho vùng ven biển Thừa Thiên Huế, nơi hội tụ các điều kiện về cửa sông.
Đề tài được thực hiện trong bối cảnh thế kỷ XXI là kỷ nguyên của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nơi văn hóa được xem là nguồn lực quan trọng để xây dựng kinh tế và phát triển xã hội bền vững. Vấn đề bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc của mỗi địa phương, vùng miền được đặt ra như một nhiệm vụ quan trọng.
Các nhiệm vụ chính của luận án bao gồm hệ thống hóa lý thuyết về văn hóa, biến đổi văn hóa và văn hóa làng ven biển trong bối cảnh hiện đại hóa; mô tả đời sống văn hóa, đặc biệt là văn hóa truyền thống của cư dân tại hai làng nghiên cứu với các thành tố văn hóa. Luận án tiếp cận nghiên cứu dựa trên Lý thuyết biến đổi văn hóa và Lý thuyết sinh thái, đồng thời trình bày các khái niệm liên quan như văn hóa, biến đổi văn hóa, làng biển/làng ven biển và hiện đại hóa.
Nghiên cứu mô tả văn hóa sản xuất với nghề ngư nghiệp truyền thống như đánh bắt và chế biến thủy sản, bao gồm các nghề lưới (lưới rồng, lưới chuồn, lưới rê, lưới mành) và nghề câu (câu lộng). Luận án cũng phân tích mối quan hệ xã hội ở các làng ven biển thể hiện trên các phương diện quan hệ làng xã, quan hệ huyết thống theo các cấp độ dòng họ và gia đình cá nhân, cùng với văn hóa tinh thần bao gồm tôn giáo (Phật giáo và Thiên chúa giáo), tín ngưỡng và lễ hội dân gian truyền thống.
Công trình đi sâu vào bối cảnh kinh tế, xã hội vùng ven biển Thừa Thiên Huế sau Đổi mới (1986) và những biến đổi văn hóa cụ thể. Các biến đổi được đề cập bao gồm sự thay đổi trong trang phục và ăn uống, từ đơn giản sang hiện đại hơn, cũng như sự suy giảm các kiêng kỵ trong nghề biển nhờ sự hỗ trợ của phương tiện tàu thuyền hiện đại. Sự phát triển kinh tế và khoa học kỹ thuật cũng góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện tu bổ, phục hồi các di tích tín ngưỡng và tổ chức nghi lễ, lễ hội quy mô, hiện đại.
Kết quả nghiên cứu cung cấp cái nhìn tổng quan về quá trình và kết quả biến đổi văn hóa của cộng đồng cư dân ven biển Thừa Thiên Huế, hướng đến việc cung cấp luận chứng khoa học cho các nhà quản lý kinh tế, văn hóa - xã hội và các nhà hoạch định chính sách. Thừa Thiên Huế được nhận định là địa phương hội tụ các yếu tố tự nhiên đa dạng và là vùng đất giao thoa, tiếp biến văn hóa.