Luận án Nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Tên luận án:

NÔNG DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ

Ngành:

CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ "Nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư" của Đỗ Thị Phương Hoa, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, tập trung nghiên cứu tác động đa chiều của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đối với nông dân tại vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) của Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu được đặt trong xu hướng phát triển dựa trên nền tảng tích hợp số hóa - vật lý - sinh học, cùng với sự đột phá của Internet vạn vật và Trí tuệ nhân tạo, làm thay đổi căn bản nền sản xuất thế giới và tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực, đặc biệt là nông nghiệp và đời sống nông dân. Đồng thời, biến đổi khí hậu và áp lực dân số cũng đang làm biến đổi cách thức sản xuất nông nghiệp toàn cầu.

Luận án nhấn mạnh vai trò trung tâm của nông dân (chiếm khoảng 65% dân số nông thôn Việt Nam) trong quá trình phát triển nông nghiệp hiện đại và xây dựng nông thôn mới. Vùng ĐBSH được đánh giá là vùng kinh tế trọng điểm với nhiều lợi thế nhưng cũng đối mặt với thách thức về dân số đông, đất đai manh mún, và tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh chóng, dẫn đến lao động dôi dư và khó khăn trong đời sống nông dân. Mục đích nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng vai trò của nông dân vùng ĐBSH trong bối cảnh CMCN 4.0, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm phát huy vai trò của họ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung làm rõ vai trò của nông dân trong ba phương diện chính: chủ thể phát triển nông nghiệp công nghệ cao (ứng dụng công nghệ, tích tụ đất đai, liên kết sản xuất); chủ thể xây dựng đời sống chính trị nông thôn (thực hiện dân chủ, giám sát hệ thống chính trị, giữ gìn an ninh trật tự); và chủ thể tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa - xã hội, bảo vệ môi trường nông thôn. Luận án cũng chỉ ra những đóng góp mới về khoa học, bao gồm làm rõ đặc trưng và tác động của CMCN 4.0 đối với nông dân, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát huy vai trò của họ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy nông dân ĐBSH đã có những thành tựu nhất định trong việc ứng dụng công nghệ 4.0 và tham gia xây dựng nông thôn mới, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế về nhận thức, năng lực thích ứng, thể chế chính sách, hạ tầng kinh tế - xã hội, cũng như những mâu thuẫn nội tại như phân hóa giàu nghèo và suy giảm giá trị văn hóa. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp đồng bộ, toàn diện nhằm nâng cao nhận thức, năng lực của nông dân, hoàn thiện thể chế, chính sách, tăng cường đầu tư hạ tầng, nâng cao năng lực lãnh đạo của hệ thống chính trị và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội để nông dân tiếp tục phát huy vai trò chủ thể trong bối cảnh mới.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
    • 2.1. Mục đích nghiên cứu
    • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
  • 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
  • 6. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
  • 7. Kết cấu của luận án

• Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. Tổng quan các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
    • 1.1.1. Các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến lý luận chung về giai cấp nông dân và cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 1.1.1.1. Các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến giai cấp nông dân Việt Nam
      • 1.1.1.2. Các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 1.1.1.3. Các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn
    • 1.1.2. Các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến nông nghiệp, nông dân, nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
  • 1.2. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã tổng quan và những nội dung luận án cần tập trung nghiên cứu
    • 1.2.1. Những giá trị tham khảo từ những công trình có liên quan đến đề tài luận án
      • 1.2.1.1. Những giá trị tham khảo từ các công trình nghiên cứu lý luận chung về giai cấp nông dân và cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 1.2.1.2. Những giá trị tham khảo từ các công trình nghiên cứu liên quan đến nông dân và vai trò của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 1.2.2. Những vấn đề chưa được tiếp cận từ các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
    • 1.2.3. Những vấn đề Luận án cần tập trung nghiên cứu
  • Tiểu kết chương 1

• Chương 2 GIAI CẤP NÔNG DÂN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

  • 2.1. Quan niệm về giai cấp nông dân và cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 2.1.1. Giai cấp nông dân - quan niệm và vai trò
      • 2.1.1.1. Quan niệm về giai cấp nông dân
      • 2.1.1.2. Vai trò của giai cấp nông dân
    • 2.1.2. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư - quan niệm và đặc trưng
      • 2.1.2.1. Quan niệm về cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 2.1.2.2. Đặc trưng của cách mạng công nghiệp lần thứ tư
  • 2.2. Giai cấp nông dân Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 2.2.1. Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đối với giai cấp nông dân Việt Nam
      • 2.2.1.1. Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đối với sản xuất nông nghiệp của nông dân
      • 2.2.1.2. Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đối với đời sống chính trị của nông dân
      • 2.2.1.3. Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đối với đời sống văn hóa - xã hội và môi trường sống của nông dân
    • 2.2.2. Vai trò của giai cấp nông dân Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 2.2.2.1. Nông dân là một trong những chủ thể quan trọng tham gia phát triển nông nghiệp công nghệ cao trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 2.2.2.2. Nông dân là một trong những chủ thể quan trọng góp phần xây dựng đời sống chính trị ở nông thôn trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 2.2.2.3. Nông dân là một trong những chủ thể tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa, xã hội và môi trường ở nông thôn trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
  • Tiểu kết chương 2

• Chương 3 VAI TRÒ CỦA NÔNG DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

  • 3.1. Khái quát về vùng đồng bằng sông Hồng và đặc điểm của nông dân trong vùng
    • 3.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên vùng đồng bằng sông Hồng
    • 3.1.2. Đặc điểm của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng
  • 3.2. Thực trạng vai trò của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 3.2.1. Những thành tựu cơ bản và nguyên nhân
      • 3.2.1.1. Những thành tựu cơ bản
      • 3.2.1.2. Nguyên nhân của những thành tựu
    • 3.2.2. Những hạn chế cơ bản và nguyên nhân
      • 3.2.2.1. Những hạn chế cơ bản
      • 3.2.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
  • 3.3. Những vấn đề đặt ra đối với việc phát huy vai trò của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 3.3.1. Mâu thuẫn giữa yêu cầu phát huy vai trò của nông dân trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư với nhận thức và năng lực của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng còn nhiều hạn chế
    • 3.3.2. Mâu thuẫn giữa yêu cầu phải có thể chế hoàn thiện, đồng bộ nhằm phát huy vai trò của nông dân trong phát triển nông nghiệp, nông thôn thích ứng với cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những bất cập, hạn chế trong cơ chế, chính sách hiện hành
    • 3.3.3. Mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn đồng bộ, hiện đại nhằm phát huy vai trò của nông dân trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư với những hạn chế, yếu kém về hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay
    • 3.3.4. Mẫu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị nhằm phát huy vai trò của nông dân trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư với năng lực còn nhiều hạn chế, bất cập của hệ thống chính trị nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng
    • 3.3.5. Mâu thuẫn giữa yêu cầu phát huy vai trò của nông dân trong xây dựng xã hội nông thôn văn minh, hiện đại trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư với tình trạng phân hóa giàu nghèo, tệ nạn xã hội, bất ổn xã hội, suy giảm giá trị văn hóa truyền thống có xu hướng gia tăng ở nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay
  • Tiểu kết chương 3

• Chương 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NÔNG DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ

  • 4.1. Quan điểm
  • 4.2. Giải pháp
    • 4.2.1. Nâng cao nhận thức và năng lực của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 4.2.1.1. Nâng cao nhận thức của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 4.2.1.2. Nâng cao năng lực của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 4.2.2. Hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật liên quan đến phát triển nông nghiệp công nghệ cao và xây dựng nông thôn văn minh, hiện đại nhằm phát huy vai trò của nông dân trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 4.2.2.1. Hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật liên quan đến phát triển nông nghiệp công nghệ cao
      • 4.2.2.2. Về xây dựng nông thôn mới văn minh hiện đại
    • 4.2.3. Tăng cường đầu tư xây dựng và hiện đại hóa hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng nhằm tạo điều kiện phát huy vai trò của nông dân trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 4.2.4. Nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý của hệ thống chính trị các cấp vùng đồng bằng sông Hồng nhằm phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
    • 4.2.5. Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa và giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội cho nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 4.2.5.1. Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
      • 4.2.5.2. Giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội cho nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư
  • Tiểu kết chương 4

• KẾT LUẬN