Luận án Tiểu thuyết Việt Nam đương đại nhìn từ lý thuyết liên văn bản

Tên luận án:

TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI NHÌN TỪ LÝ THUYẾT LIÊN VĂN BẢN

Ngành:

VĂN HỌC VIỆT NAM

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Tiểu thuyết Việt Nam đương đại nhìn từ lý thuyết liên văn bản" của Đỗ Thị Cẩm Vân tập trung nghiên cứu các biểu hiện của tính liên văn bản trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại, đặc biệt là giai đoạn sau năm 1986. Đề tài xuất phát từ sự nhận định rằng, sau khi Julia Kristeva đề xuất khái niệm liên văn bản vào năm 1967, lý thuyết này đã được vận dụng để nghiên cứu văn chương ở Việt Nam nhưng chưa có công trình bao quát một giai đoạn văn học cụ thể.

Mục đích chính của luận án là vận dụng lý thuyết liên văn bản như một công cụ để tìm hiểu sự vận động và đổi mới của tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Để đạt được mục tiêu này, luận án nghiên cứu các lý thuyết về liên văn bản, phân tích các hiện tượng liên văn bản trong tiểu thuyết đương đại, và chỉ ra những thay đổi trong nghệ thuật tiểu thuyết từ góc nhìn liên văn bản.

Nghiên cứu chỉ ra rằng tiểu thuyết Việt Nam đương đại đã có những đổi mới sâu sắc về quan niệm hiện thực, con người và bút pháp nghệ thuật, tiếp thu tinh thần hậu hiện đại. Các tác phẩm tiêu biểu của Bảo Ninh, Phạm Thị Hoài, Tạ Duy Anh, Nguyễn Việt Hà, Hồ Anh Thái, Nguyễn Xuân Khánh, Nguyễn Bình Phương, Thuận,... thể hiện rõ tính liên văn bản.

Luận án tập trung phân tích ba hình thức liên văn bản đặc trưng nhất: giễu nhại, viết lại lịch sử và tương tác thể loại. Giễu nhại được xem là quy luật tất yếu, thể hiện qua trích dẫn nhại, viện dẫn nhại, và chỉ dẫn nhại, góp phần đối thoại với hiện thực xã hội. Viết lại lịch sử là một kỹ thuật trung tâm trong tiểu thuyết hư cấu lịch sử, bao gồm viết lại hình thức (trích dẫn tài liệu) và nội dung (hư cấu, huyền thoại hóa), tạo ra diễn ngôn mới về lịch sử. Tương tác thể loại được thể hiện qua việc lồng ghép thơ ca và truyện ngắn vào tiểu thuyết, làm phong phú thêm cấu trúc và ý nghĩa của tác phẩm.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tính liên văn bản đã trở thành nguyên tắc trung tâm trong việc mô hình hóa thế giới trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về vai trò của người đọc trong việc giải mã văn bản. Luận án góp phần hoàn thiện phương pháp nghiên cứu văn học từ lý thuyết liên văn bản và cung cấp những đánh giá khách quan về đóng góp của các nhà văn đương đại.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
    • 1.1.
    • 1.2.
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
    • 2.1. Mục đích
    • 2.2. Nhiệm vụ
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
  • 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
  • 7. Kết cấu của luận án
• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
  • 1.1. Khái quát một số điểm chủ yếu của lý thuyết liên văn bản
    • 1.1.1. Về khái niệm tính liên văn bản
      • 1.1.1.1. Liên văn bản và nội hàm khái niệm văn bản
      • 1.1.1.2. Liên văn bản và tính đối thoại/đa thanh/phức điệu
    • 1.1.2. Liên văn bản và người đọc
    • 1.1.3. Thi pháp Liên văn bản
  • 1.2. Vấn đề nghiên cứu lý thuyết Liên văn bản
    • 1.2.1. Tình hình dịch thuật lý thuyết liên văn bản
    • 1.2.2. Tình hình nghiên cứu lý thuyết Liên văn bản ở Việt Nam
  • 1.3. Tình hình vận dụng lý thuyết Liên văn bản trong nghiên cứu tiểu thuyết
• Chương 2: SỰ ĐỔI MỚI CỦA TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
  • 2.1. Tiểu thuyết Việt Nam đương đại trong ngữ cảnh văn hóa mới
  • 2.2. Từ cái nhìn mới về hiện thực và con người đến hiện thực nghệ thuật mới
    • 2.2.1. Vấn đề kiến tạo hiện thực
    • 2.2.2. Vấn đề cá thể hóa nhân vật
    • 2.2.3. Đổi mới bút pháp nghệ thuật
  • 2.3. Hai khuynh hướng nổi bật của tiểu thuyết Việt Nam đương đại
    • 2.3.1. Tiểu thuyết theo khuynh hướng hậu hiện đại
    • 2.3.2. Tiểu thuyết theo lối hư cấu lịch sử
  • 2.4. Một hệ hình tiểu thuyết mới và yêu cầu cách tiếp cận nghiên cứu mới
    • 2.4.1. Những hiện tượng của hệ hình tiểu thuyết mới
    • 2.4.2. Về cách đọc mới trước một hệ hình tiểu thuyết mới
  • Tiểu kết
• Chương 3: GIỄU NHẠI TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
  • 3.1. Giễu nhại – một hiện tượng phổ biến trong văn học Việt Nam đương đại
    • 3.1.1. Giễu nhại như là hiện tượng liên văn bản
    • 3.1.2. Vấn đề nghiên cứu hiện tượng giễu nhại trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
  • 3.2. Các phương thức giễu nhại tiêu biểu trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
    • 3.2.1. Trích dẫn nhại
      • 3.2.1.1. Định nghĩa trích dẫn
      • 3.2.1.2. Các hình thức trích dẫn tiêu biểu
    • 3.2.2. Viện dẫn nhại
      • 3.2.2.1. Phân biệt viện dẫn và trích dẫn
      • 3.2.2.2. Các hình thức viện dẫn nhại tiêu biểu
    • 3.2.3. Chỉ dẫn nhại
      • 3.2.3.1. Định nghĩa chỉ dẫn nhại
      • 3.2.3.2. Các biểu hiện của chỉ dẫn nhại
  • 3.3. Giễu nhại và sự đổi mới của tiểu thuyết Việt Nam đương đại
    • 3.3.1. Tiểu thuyết mang tính đối thoại
      • 3.3.1.1. Đối thoại các vấn đề trong đời sống, xã hội
      • 3.3.1.2. Đối thoại về văn học nghệ thuật
    • 3.3.2. Tiểu thuyết đương đại – “tác phẩm mở”
  • Tiểu kết
• Chương 4: VIẾT LẠI LỊCH SỬ VÀ TƯƠNG TÁC THỂ LOẠI TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NM ĐƯƠNG ĐẠI
  • 4.1. Viết lại lịch sử trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
    • 4.1.1. Viết lại như là hiện tượng Liên văn bản
    • 4.1.2. Những hình thức viết lại lịch sử trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
      • 4.1.2.1. Viết lại hình thức
      • 4.1.2.2. Viết lại nội dung
  • 4.2. Tương tác thể loại trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
    • 4.2.1. Tương tác thể loại như là hiện tượng liên văn bản
    • 4.2.2. Hai hình thức tương tác thể loại tiêu biểu
      • 4.2.2.1. Thơ ca trong tiểu thuyết
      • 4.2.2.2. Truyện ngắn trong tiểu thuyết
  • 4.3. Viết lại lịch sử và tương tác thể loại với sự đổi mới tiểu thuyết
    • 4.3.1. Viết lại lịch sử với tính đối thoại
    • 4.3.2. Huyền thoại hóa tiểu thuyết
  • Tiểu kết
• KẾT LUẬN