TÁC ĐỘNG CỦA DI CƯ NỘI ĐỊA TỚI ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM
KINH TẾ HỌC
Luận án Tiến sĩ Kinh tế "Tác động của di cư nội địa tới đời sống của người cao tuổi ở Việt Nam" của Trần Thị Trúc, bảo vệ năm 2018 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, nghiên cứu một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh và quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa làm thay đổi cuộc sống người cao tuổi, đặc biệt ở khu vực nông thôn khi con cái di cư tìm kiếm cơ hội kinh tế. Mục tiêu chung của luận án là phân tích tác động của di cư nội địa của con cái đến đời sống của cha mẹ già ở quê nhà trên các khía cạnh kinh tế, sức khỏe và xã hội.
Để đạt được mục tiêu này, luận án tổng hợp cơ sở lý thuyết về di cư và người cao tuổi, rà soát các nghiên cứu thực nghiệm liên quan, phân tích thực trạng di cư nội địa, đặc điểm người cao tuổi Việt Nam và đời sống của họ khi con cái di cư. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu tại bàn, phân tích thống kê và mô hình hóa (hồi quy logistic, 2SLS) trên cơ sở dữ liệu Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) năm 2012 và Điều tra Người cao tuổi Việt Nam (VNAS) năm 2011 để đánh giá tác động.
Kết quả nghiên cứu cho thấy di cư nội địa có tác động tích cực đến đời sống kinh tế của người cao tuổi ở khía cạnh giảm nghèo và cải thiện điều kiện nhà ở, nhà vệ sinh. Tuy nhiên, tiền gửi từ di cư nội địa cũng làm gia tăng bất bình đẳng về thu nhập giữa các hộ gia đình. Về khía cạnh xã hội, di cư nội địa tác động tích cực, giúp người cao tuổi có điều kiện tốt hơn để tham gia các tổ chức xã hội và tiếp cận các phương tiện thông tin đại chúng. Đáng chú ý, luận án chưa tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa thống kê chứng minh mối quan hệ giữa di cư nội địa và tình hình sức khỏe thể chất, tinh thần của người cao tuổi. Dựa trên các phát hiện này, luận án đề xuất nhiều khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao hiệu quả tác động của di cư nội địa tới đời sống người cao tuổi Việt Nam, bao gồm các giải pháp về kinh tế (đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm, chính sách an sinh), sức khỏe (cơ chế hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế, giáo dục sức khỏe) và xã hội (khuyến khích tham gia tổ chức xã hội, nâng cao nhận thức xã hội). Luận án cũng chỉ ra những khoảng trống nghiên cứu cần được tiếp tục làm rõ trong tương lai, đặc biệt là về tác động của di cư lên sức khỏe và xu thế tác động kinh tế qua các năm.