NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ KỸ THUẬT SẢN XUẤT GIỐNG CÁ NGẠNH - Cranoglanis bouderius (Richardson, 1846) TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI TẠI TỈNH NGHỆ AN
Động vật học
Luận án "Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật sản xuất giống cá Ngạnh - Cranoglanis bouderius (Richardson, 1846) trong điều kiện nuôi tại tỉnh Nghệ An" là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về loài cá này. Cá Ngạnh, một loài cá nheo có giá trị dinh dưỡng cao với thành phần axit béo phong phú, hiện đang bị suy giảm nghiêm trọng trong tự nhiên do khai thác quá mức và tác động của con người. Loài này được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp bậc "sẽ nguy cấp" (VU), nằm trong danh mục loài thủy sinh quý hiếm cần được bảo vệ và phục hồi.
Mục tiêu chính của luận án là cung cấp các dẫn liệu khoa học về đặc điểm sinh học, kỹ thuật sinh sản và ương nuôi cá Ngạnh trong điều kiện nuôi tại tỉnh Nghệ An. Từ đó, nghiên cứu này làm cơ sở khoa học cho việc bảo tồn nguồn gen quý hiếm và xây dựng quy trình sản xuất giống, nhằm đa dạng hóa đối tượng nuôi ngọt ở Nghệ An và khu vực Bắc Trung Bộ.
Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm sinh học quan trọng của cá Ngạnh tại Nghệ An, bao gồm phân loại bằng phương pháp sinh học phân tử (tất cả các mẫu đều thuộc Cranoglanis bouderius), đặc điểm hình thái, phân bố (cá con xuất hiện nhiều từ tháng 4 đến tháng 9 ở Nam Đàn, Thanh Chương), dinh dưỡng (là loài ăn tạp thiên về động vật với chỉ số chiều dài ruột/chiều dài thân là 1,23 ± 0,01), sinh trưởng (mối quan hệ thuận giữa chiều dài và khối lượng được mô tả bằng phương trình W = 0.00492L2.90718), và sinh sản (mùa vụ sinh sản tập trung từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm, với sức sinh sản tuyệt đối dao động từ 5348 đến 14867 trứng/cá cái).
Về kỹ thuật sản xuất giống, luận án đã đề xuất các biện pháp hiệu quả: nuôi thuần dưỡng cá Ngạnh trong giai hoặc ao đạt tỷ lệ sống 100% và tốc độ tăng trưởng cao; nuôi vỗ cá bố mẹ bằng 100% thức ăn công nghiệp có 40% protein để đạt hiệu quả cao nhất; kích thích sinh sản bằng LRHa kết hợp DOM hoặc HCG; thụ tinh khô đạt tỷ lệ thụ tinh cao nhất. Đối với ương nuôi, ương cá bột lên cá hương trong giai và ương cá hương lên cá giống ở mật độ 50 con/m² với thức ăn giun quế cho tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống cao nhất (68,67 ± 2,67%). Luận án cũng lần đầu tiên phân lập được hai loài vi khuẩn gây bệnh chính trên cá Ngạnh là Aeromonas hydrophila và Streptococcus sp., xác định thời điểm nhiễm bệnh cao và đánh giá tính mẫn cảm của chúng với một số kháng sinh. Trên cơ sở các kết quả thực nghiệm, luận án đã đề xuất các thông số kỹ thuật cơ bản cho quy trình sản xuất giống cá Ngạnh nhân tạo tại Nghệ An, góp phần vào việc bảo tồn và phát triển loài cá này.