KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM
Kế toán
Luận án "Kế toán trách nhiệm trong các doanh nghiệp xuất, nhập khẩu Việt Nam" của Lê Thị Yến Oanh, được thực hiện tại Học viện Tài chính, tập trung nghiên cứu việc áp dụng kế toán trách nhiệm (KTTN) trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK) Việt Nam. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng KTTN đóng vai trò quan trọng trong quản trị doanh nghiệp nhưng vẫn còn là nội dung tương đối mới ở Việt Nam, với những hạn chế trong nghiên cứu học thuật và ứng dụng thực tiễn.
Mục tiêu chính của luận án là hệ thống hóa và làm rõ lý luận về KTTN, các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng KTTN trong các doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng mô tả thực trạng áp dụng KTTN tại các doanh nghiệp XNK Việt Nam thuộc mẫu nghiên cứu, khảo sát thực tế các nhân tố tác động, đánh giá kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện KTTN trong các doanh nghiệp XNK Việt Nam.
Để đạt được các mục tiêu trên, luận án đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, với mẫu khảo sát 128 doanh nghiệp XNK Việt Nam (94 doanh nghiệp cho nghiên cứu định lượng). Các phương pháp kỹ thuật bao gồm điều tra, khảo sát, phỏng vấn sâu 11 đối tượng, quan sát và thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nghiên cứu đã công bố. Dữ liệu được phân tích bằng cách thống kê, mô tả và sử dụng mô hình hồi quy đa biến với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS để kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố.
Kết quả nghiên cứu cho thấy luận án đã hệ thống hóa lý luận KTTN và xác định 05 nhóm nhân tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng KTTN, trong đó phân cấp quản lý, phân quyền hạn và trách nhiệm có tác động mạnh nhất. Luận án đánh giá thực trạng KTTN tại các doanh nghiệp XNK Việt Nam, chỉ ra những kết quả đạt được như việc cơ bản hình thành hệ thống trung tâm trách nhiệm, xây dựng dự toán và đánh giá hiệu quả hoạt động định kỳ. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại hạn chế về mô tả rõ ràng trách nhiệm, quyền hạn, dự toán còn tập trung vào chi phí và doanh thu mà chưa đầy đủ, thiếu phân loại chi phí kiểm soát được, và hệ thống khen thưởng, kỷ luật chưa thực sự hợp lý.
Dựa trên những phát hiện này, luận án đề xuất 06 nhóm giải pháp hoàn thiện KTTN, bao gồm tăng cường phân cấp, hoàn thiện công tác lập và phân tích dự toán, nâng cao đánh giá hiệu quả hoạt động, hoàn thiện báo cáo KTTN, củng cố hệ thống khen thưởng và kỷ luật, và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin. Luận án cũng phân tích các điều kiện cần thiết để triển khai các giải pháp này từ góc độ Nhà nước, doanh nghiệp, hiệp hội Kế toán - Kiểm toán và các cơ sở đào tạo về kinh tế, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của ngành XNK Việt Nam đến năm 2030.