Luận án Áp dụng pháp luật về phòng – chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam

Tên luận án:

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM" tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam: không để lọt tội phạm nhưng cũng không để xảy ra oan sai. Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) là thiết chế đặc thù, có nhiệm vụ thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo vệ pháp luật, quyền con người và lợi ích hợp pháp.

Mặc dù VKSND đã có nhiều nỗ lực, thực tiễn vẫn cho thấy tồn tại tình trạng oan sai và bỏ lọt tội phạm, gây bức xúc dư luận, như đã được Quốc hội khóa XIII nhận định tại Nghị quyết số 96/2015/QH13. Nguyên nhân của những hạn chế này một phần do chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử của một số VKSND cấp tỉnh còn hạn chế, chưa thường xuyên, chặt chẽ.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật (ADPL) về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của VKSND cấp tỉnh ở Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác này. Luận án đã tổng quan, phân tích, đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan, xây dựng cơ sở lý luận về khái niệm, đặc điểm, giai đoạn, tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến ADPL. Phạm vi nghiên cứu về thời gian là từ năm 2015 đến 2022.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, ADPL về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của VKSND là một nhiệm vụ quan trọng, được thực hiện thông qua các hoạt động xác định bản chất vụ án, lựa chọn quy phạm pháp luật, ban hành và tổ chức thực hiện quyết định ADPL, đảm bảo tính hợp pháp, chính xác, khách quan và khả thi. Giai đoạn 2015-2020, hoạt động này đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, song vẫn còn bộc lộ những hạn chế do cả nguyên nhân khách quan (quy định pháp luật chưa hoàn thiện, tình hình tội phạm phức tạp, cơ cấu tổ chức, kinh phí) và chủ quan (năng lực lãnh đạo, trình độ kiểm sát viên, công tác phối hợp).

Để khắc phục những hạn chế này, luận án đề xuất các giải pháp trọng tâm, bao gồm: tiếp tục hoàn thiện pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm; VKSND cấp tỉnh quán triệt và triển khai hiệu quả các quy định hiện hành; đề cao vai trò, trách nhiệm của lãnh đạo VKSND các cấp; chú trọng công tác đánh giá, bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; tăng cường mối quan hệ phối hợp trong ngành và liên ngành; và tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

  • 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

    • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu áp dụng pháp luật và phòng, chống oan sai, bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự

      • 1.1.1.1. Vấn đề áp dụng pháp luật qua các công trình nghiên cứu
      • 1.1.1.2. Vấn đề phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm đối với các vụ án hình sự trong các công trình nghiên cứu
      • 1.1.1.3. Vấn đề áp dụng pháp luật nhằm phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm đối với các vụ án hình sự trong các công trình nghiên cứu

    • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh nhằm phòng chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự

  • 1.2. ĐÁNH GIÁ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN

    • 1.2.1. Đánh giá kết quả nghiên cứu của các công trình trên

      • 1.2.1.1. Về mặt nội dung
      • 1.2.1.2. Về mặt phương pháp và cách tiếp cận

    • 1.2.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

  • 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

    • 1.3.1. Câu hỏi nghiên cứu

    • 1.3.2. Giả thuyết nghiên cứu

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

  • 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

    • 2.1.1. Khái niệm áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân

    • 2.1.2. Đặc điểm áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân

  • 2.2. CÁC GIAI ĐOẠN, TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

    • 2.2.1. Các giai đoạn áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân

    • 2.2.2. Các tiêu chí đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của viện kiểm sát nhân dân

  • 2.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

    • 2.3.1. Các yếu tố khách quan

    • 2.3.2. Các yếu tố chủ quan

  • 2.4. ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM

    • 2.4.1. Áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ở Trung Quốc

      • 2.4.1.1. Khái quát về Viện kiểm sát nhân dân ở Trung Quốc
      • 2.4.1.2. Đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ở Trung Quốc

    • 2.4.2. Áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ở Liên bang Nga

      • 2.4.2.1. Khái quát về Viện kiểm sát nhân dân ở Liên bang Nga
      • 2.4.2.2. Đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ở Liên bang Nga

    • 2.4.2. Một số nhận xét chung và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

      • 2.4.2.1. Một số nhận xét chung
      • 2.4.2.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

• Chương 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM

  • 3.1. KHÁI QUÁT VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM

    • 3.1.1. Khái quát về Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam

      • 3.1.1.1. Tổ chức, bộ máy Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam
      • 3.1.1.2. Đội ngũ kiểm sát viên và công chức Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam

    • 3.1.2. Các quy định pháp luật về phòng chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự ở Việt Nam

      • 3.1.2.1. Quy định về trình tự, thủ tục giải quyết vụ án hình sự ở Việt Nam
      • 3.1.2.2. Quy định về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh trong phòng chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự ở Việt Nam

    • 3.1.3. Áp dụng pháp luật về phòng chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh trong giải quyết các vụ án hình sự ở Việt Nam

      • 3.1.3.1. Xác định bản chất của vụ án hình sự để áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân
      • 3.1.3.2. Lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp đối với vụ án hình sự cần áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân
      • 3.1.3.3. Ban hành quyết định và tổ chức thực hiện quyết định áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân

  • 3.2. ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG ÁP DỤNG PHÁP PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM

    • 3.2.1. Kết quả đạt được của hoạt động áp dụng pháp pháp luật về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam

      • 3.2.1.1. Về đảm bảo tính hợp pháp
      • 3.2.1.2. Về đảm bảo tính chính xác, khách quan
      • 3.2.1.3. Về đảm bảo tính khả thi

    • 3.2.2. Những hạn chế của hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam

      • 3.2.2.1. Về đảm bảo tính hợp pháp
      • 3.2.2.2. Về đảm bảo tính chính xác, khách quan
      • 3.2.2.3. Về đảm bảo tính khả thi

    • 3.2.3. Nguyên nhân kết quả đạt được và hạn chế của hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam

      • 3.2.3.1. Nguyên nhân kết quả đạt được
      • 3.2.3.2. Nguyên nhân hạn chế

• Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.1. QUAN ĐIỂM TĂNG CƯỜNG ÁP DỤNG PHÁP PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.2. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

    • 4.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự

      • 4.2.1.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật về thủ tục tố tụng hình sự
      • 4.2.1.2. Hoàn thiện các quy định pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện sát nhân dân

    • 4.2.2. Nhóm giải pháp về năng cao chất lượng tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh

      • 4.2.2.1. Đổi mới công tác cán bộ của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh; tăng cường kỷ cương, kỷ luật, bản lĩnh, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh trong thực thi công vụ
      • 4.2.2.2. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh
      • 4.2.2.3. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa Viển kiểm sát nhân dân cấp tỉnh với các cơ quan chức năng trong giải quyết các vụ án hình sự
      • 4.2.2.4. Tăng cường đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất, kỹ thuật cho Viện Kiểm sát nhân dân cấp tỉnh

    • 4.2.3. Nhóm giải pháp tăng cường thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh trong giải quyết các vụ án hình sự ở Việt Nam

      • 4.2.3.1. Tiếp tục thực hiện có hiệu quả các quy định, hướng dẫn về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự hiện hành
      • 4.2.3.2. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và Lãnh đạo các đơn vị trong công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết các vụ án, vụ việc về hình sự