Dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở trường sĩ quan Quân đội theo hướng phát triển năng lực người học
Khoa học Giáo dục
Luận án này tập trung nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển năng lực người học đối với các môn khoa học xã hội và nhân văn tại các trường sĩ quan Quân đội. Xu hướng dạy học này được xác định là chủ đạo trên thế giới từ cuối thế kỷ XX và trở nên cấp thiết tại Việt Nam từ đầu thế kỷ XXI, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và Cách mạng công nghiệp 4.0, được khẳng định trong các văn bản chiến lược của Đảng và Nhà nước. Các môn khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành năng lực lãnh đạo, chỉ huy cho cán bộ sĩ quan.
Nghiên cứu được triển khai trên cơ sở giả thuyết rằng quá trình dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở trường sĩ quan Quân đội còn tồn tại nhiều bất cập về chương trình, nội dung, phương pháp và kiểm tra, đánh giá. Luận án đề xuất giải pháp là kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới mục tiêu, nội dung dạy học với bồi dưỡng kỹ năng giảng dạy cho giảng viên và kỹ năng học tập cho học viên, đồng thời đẩy mạnh đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học. Phạm vi khảo sát thực tiễn của luận án giới hạn từ năm 2019 đến nay, tại bốn trường sĩ quan Quân đội: Lục quân 1, Chính trị, Pháo binh, Công binh.
Luận án được kết cấu gồm 5 chương. Chương 1 tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan, chỉ ra rằng dù có nhiều nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực, nhưng chưa có công trình nào giải quyết thấu đáo vấn đề này trong bối cảnh cụ thể của các môn khoa học xã hội và nhân văn tại trường sĩ quan Quân đội. Chương 2 xây dựng cơ sở lý luận về năng lực, dạy học theo hướng phát triển năng lực, và các thành tố dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn theo hướng này, bao gồm mục tiêu và hệ thống năng lực của học viên. Chương 3 trình bày thực trạng dạy học thông qua khảo sát 800 khách thể (học viên và giảng viên), cho thấy các phương pháp dạy học tích cực ít được sử dụng thường xuyên, và hoạt động kiểm tra, đánh giá còn tập trung vào tái hiện kiến thức mà chưa chú trọng vận dụng hay đánh giá thái độ. Các hạn chế được chỉ ra bao gồm quá trình đổi mới chậm, nhận thức hạn chế, năng lực giảng viên chưa đáp ứng, tính tích cực của học viên chưa phát huy, cơ sở vật chất lạc hậu và kiểm tra đánh giá chậm đổi mới. Chương 4 đề xuất các biện pháp tổ chức dạy học, đặc biệt là bồi dưỡng kỹ năng giảng dạy và học tập. Chương 5 trình bày kết quả thực nghiệm sư phạm đối với môn Giáo dục học quân sự, cho thấy các biện pháp đề xuất có tính hiệu quả và khả thi, với sự tăng trưởng năng lực đáng kể ở nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng.