NGHIÊN CỨU THỰC VẬT RỪNG NGẬP MẶN CÓ HOẠT TÍNH SINH HỌC TẠI VƯỜN QUỐC GIA XUÂN THỦY VÀ ĐỀ XUẤT KHẢ NĂNG SỬ DỤNG BỀN VỮNG
Thực vật học (Mã số: 9 42 01 11)
Luận án "Nghiên cứu thực vật rừng ngập mặn có hoạt tính sinh học tại Vườn quốc gia Xuân Thủy và đề xuất khả năng sử dụng bền vững" của Phan Thị Thanh Hương, hoàn thành năm 2018, tập trung vào tầm quan trọng sinh thái và kinh tế của rừng ngập mặn, đặc biệt tại Vườn quốc gia Xuân Thủy (VQG Xuân Thủy), một điểm Ramsar với nguồn tài nguyên quý giá nhưng chưa được nghiên cứu toàn diện về hoạt tính sinh học và khả năng sử dụng bền vững.
Về ý nghĩa khoa học, công trình đã bổ sung các dẫn liệu về đa dạng hệ thực vật bậc cao có mạch, cấu trúc, sinh khối của các quần xã thực vật ngập mặn đặc trưng tại VQG Xuân Thủy. Luận án đã xác định tổng số 116 loài thực vật thuộc 101 chi, 42 họ, trong đó ngành Ngọc lan chiếm ưu thế. Đã đánh giá các yếu tố địa lý thực vật và xác định 11 nhóm cây tài nguyên với 108 loài có giá trị sử dụng, trong đó nhóm cây làm thuốc chiếm tỷ lệ lớn nhất (46,76%). Một loài quý hiếm, Cỏ ngạn (Scirpus kimsonnensis N.K. Khoi), đặc hữu Việt Nam và thuộc diện nguy cấp (EN), cũng đã được ghi nhận.
Về ý nghĩa thực tiễn, luận án đã nghiên cứu cấu trúc và sinh khối của 6 quần xã thực vật ngập mặn đặc trưng, đồng thời tiến hành sàng lọc hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định và hoạt tính gây độc tế bào trên 22 mẫu thực vật, phát hiện 14 mẫu có hoạt tính sinh học. Các loài Giá, Bần chua, Đước vòi thể hiện cả hai hoạt tính kháng vi sinh vật và gây độc tế bào, trong khi loài Sú có hoạt tính gây độc tế bào mạnh. Luận án cũng đã phân tích thành phần hóa học của Đước vòi và Bần chua, phân lập được 9 hợp chất từ Đước vòi (bao gồm một hợp chất mới tên là Rhizostyloside - DV1) và 13 hợp chất từ Bần chua. Đáng chú ý, hợp chất Rhizostyloside (DV1) từ Đước vòi cho thấy hoạt tính gây độc tế bào mạnh trên cả ba dòng tế bào ung thư thử nghiệm (KB, SK-Mel-2, LU). Một số hợp chất khác từ Bần chua và Đước vòi cũng thể hiện hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định.
Dựa trên các kết quả này, luận án đã đề xuất các biện pháp bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn tại VQG Xuân Thủy và xác định Đước vòi, Sú là hai loài có triển vọng cao về hoạt tính sinh học, từ đó đưa ra hướng sử dụng bền vững nhằm góp phần bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thực vật ngập mặn giá trị.