NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA VI RÚT GÂY HOẠI TỬ THẦN KINH VÀ TẠO KHÁNG NGUYÊN TÁI TỔ HỢP LÀM NGUYÊN LIỆU SẢN XUẤT VẮC-XIN PHÒNG BỆNH CHO CÁ MÚ (Epinephelus spp)
Nông nghiệp
Ngành thủy sản Việt Nam đang chứng kiến sự phát triển nhanh chóng, trong đó cá mú (Epinephelus spp.) là đối tượng nuôi chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với những thách thức về dịch bệnh, đặc biệt là bệnh hoại tử thần kinh (Viral Nervous Necrosis - VNN) hay bệnh não và võng mạc (Viral Encephalopathy and Retinopathy - VER) do Betanodavirus gây ra. Vi rút này có khả năng tấn công cá mú ở mọi giai đoạn phát triển, gây ra các biểu hiện rối loạn thần kinh và tỷ lệ chết cao từ 80-100%, đòi hỏi các biện pháp phòng bệnh hiệu quả, đặc biệt là vắc-xin.
Luận án này được thực hiện với mục tiêu xác định vi rút gây hoại tử thần kinh trên cá mú tại Việt Nam và nghiên cứu một số đặc tính sinh học của chúng. Đồng thời, đề tài hướng tới việc tạo ra kháng nguyên tái tổ hợp và đánh giá khả năng kích thích miễn dịch của kháng nguyên này để làm nguyên liệu sản xuất vắc-xin phòng bệnh cho cá mú. Nghiên cứu đã xác định được 26 chủng vi rút gây bệnh hoại tử thần kinh (NNV) thuộc họ Betanodavirus trên cá mú tại Việt Nam, cùng với các đặc tính sinh học của chúng. Vi rút cho thấy khả năng gây bệnh tích trên tế bào GS1 với các mức độc lực khác nhau, và trên cá mú với các chủng độc lực cao, trung bình và yếu. Vi rút thích nghi và phát triển tốt nhất khi được nuôi cấy ở 22°C, và nhiệt độ có ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng gây bệnh, với tỷ lệ chết cá mú có thể đạt 100% ở 28°C (ban ngày) và 24°C (ban đêm).
Một đóng góp quan trọng của luận án là việc tạo thành công kháng nguyên protein T4 tái tổ hợp có kích thước 25 kDa trong tế bào E. coli BL21(DE3). Kháng nguyên này đã chứng minh khả năng tạo đáp ứng miễn dịch bảo hộ cho cá mú, với hiệu giá kháng thể trung hòa đạt 1:128 từ ngày 30 đến 45 sau tiêm và duy trì kéo dài đến ngày thứ 90 của thí nghiệm. Những kết quả này cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc sử dụng kháng nguyên protein T4 tái tổ hợp làm nguyên liệu để sản xuất vắc-xin phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá mú, góp phần hạn chế dịch bệnh, tăng sản lượng và phát triển bền vững nghề nuôi cá mú.