Luận án Sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh

Tên luận án:

SỰ HÀI LÒNG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành:

Tâm lý học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh" tập trung nghiên cứu một thành phần thiết yếu của cấu trúc hôn nhân lành mạnh, vốn có lợi cho hạnh phúc, sức khỏe và tuổi thọ. Đề tài được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu chuyên sâu về sự hài lòng hôn nhân (HLHN) tại TP.HCM, trong bối cảnh số vụ ly hôn tại thành phố này đang có xu hướng tăng nhanh.

Mục đích nghiên cứu của luận án là khảo sát thực trạng HLHN của người trưởng thành và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất và thực nghiệm một biện pháp nhằm cải thiện mức độ HLHN. Công trình đã tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế, hệ thống hóa các vấn đề lý luận về HLHN, thiết kế công cụ đo lường và khảo sát thực trạng trên 644 người trưởng thành đã kết hôn, tuổi từ 20-60, đang sống tại TP.HCM.

Về mặt lý luận, luận án khái quát tình hình nghiên cứu, hệ thống hóa các yếu tố liên quan đến HLHN, và tổng hợp các xu hướng đo lường. Luận án bổ sung khái niệm về HLHN của người trưởng thành, xác định các thành phần của HLHN gồm hài lòng về phương diện đồng hành và phương diện đóng góp, cân bằng trong hôn nhân. Đồng thời, luận án làm rõ cơ sở lý luận của 05 yếu tố ảnh hưởng cụ thể (quy gán tiêu cực, lòng biết ơn, vấn đề làm cha mẹ, mối quan hệ gia đình 2 bên, cảm nhận tích cực về môi trường xã hội) và 2 cách tiếp cận cải thiện HLHN (tự điều chỉnh và giáo dục tâm lý).

Về mặt thực tiễn, luận án phản ánh thực trạng HLHN của người trưởng thành tại TP.HCM trên hai phương diện chính, làm rõ những biểu hiện cụ thể của sự hài lòng/chưa hài lòng thông qua phỏng vấn sâu và phân tích chân dung tâm lý điển hình. Kết quả cho thấy phần lớn người trưởng thành có mức độ HLHN khá hài lòng và hoàn toàn hài lòng, nhưng vẫn còn tỷ lệ đáng kể chỉ hài lòng trung bình đến chưa hài lòng ở một số khía cạnh, đặc biệt là giao tiếp, trò chuyện và đời sống vật chất. Nghiên cứu cũng xác định sự khác biệt về mức độ HLHN theo giới tính, thu nhập, khu vực sống và sự tương đồng tôn giáo, tín ngưỡng giữa vợ chồng, nhưng không có sự khác biệt theo độ tuổi. Luận án khám phá mối liên hệ và ảnh hưởng của 05 yếu tố đã nêu, trong đó lòng biết ơn và cảm nhận tích cực về môi trường xã hội có ảnh hưởng tích cực, còn quy gán tiêu cực người bạn đời, vấn đề làm cha mẹ và vấn đề gia đình 2 bên có ảnh hưởng tiêu cực. Đề tài đóng góp một công cụ đo lường mới và đề xuất 02 biện pháp cải thiện HLHN, đồng thời kiểm chứng tính hiệu quả của biện pháp giáo dục tâm lý - thực hành sự biết ơn.

Mục lục chi tiết:

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3.1 Đối tượng nghiên cứu: Sự HLHN của người trưởng thành và các yếu tố ảnh hưởng đến sự HLHN.
  • 3.2 Khách thể nghiên cứu:
  • 4. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 5. Giả thuyết khoa học
  • 6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
  • 7. Phương pháp luận tiếp cận nghiên cứu
    • 7.1. Tiếp cận hệ thống
    • 7.2.1. Tiếp cận hệ thống sinh thái
    • 7.1.2. Tiếp cận hệ thống gia đình
    • 7.2. Tiếp cận phát triển
    • 7.3. Tiếp cận tâm lý học nhận thức
  • 8. Phương pháp nghiên cứu
  • 9. Đóng góp mới của đề tài
    • 9.1. Về lý luận
    • 9.2. Về thực tiễn
• CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ SỰ HÀI LÒNG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH
  • 1.1. Hướng nghiên cứu công cụ đo lường sự hài lòng hôn nhân và thực trạng hài lòng hôn nhân
    • 1.1.1. Đo lường sự hài lòng hôn nhân
    • 1.1.2. Nghiên cứu thực trạng mức độ hài lòng hôn nhân
  • 1.2. Hướng nghiên cứu các yếu tố có mối liên hệ, ảnh hưởng đến sự hài lòng hôn nhân
    • 1.2.1. Nghiên cứu yếu tố nhân khẩu học xã hội và sự hài lòng hôn nhân
    • 1.2.2. Nghiên cứu yếu tố bên trong mối quan hệ vợ chồng và sự hài lòng hôn nhân
      • 1.2.2.1. Khái quát chung xu hướng nghiên cứu về các yếu tố mối quan hệ và sự hài lòng hôn nhân
      • 1.2.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của sự quy gán và sự biết ơn đến sự hài lòng hôn nhân
    • 1.2.3. Nghiên cứu yếu tố bối cảnh và sự hài lòng hôn nhân
  • 1.3. Hướng nghiên cứu về việc cải thiện sự hài lòng hôn nhân
• CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ HÀI LÒNG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH
  • 2.1. Một số khái niệm cơ bản
    • 2.1.1. Khái niệm hôn nhân
    • 2.1.2. Khái niệm sự hài lòng hôn nhân
    • 2.1.3. Khái niệm người trưởng thành
    • 1.2.4. Khái niệm sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành
  • 2.2. Đặc điểm phát triển sinh lý – tâm lý - xã hội của người trưởng thành
  • 2.3. Sự hài lòng hôn nhân theo các phương diện quan trọng trong hôn nhân của người trưởng thành
    • 2.3.1. Sự hài lòng về phương diện đồng hành trong hôn nhân của người trưởng thành
    • 2.3.2. Sự hài lòng về phương diện đóng góp, cân bằng trong hôn nhân
  • 2.4. Yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành
    • 2.4.1. Yếu tố nhân khẩu học xã hội và sự hài lòng hôn nhân
    • 2.4.2. Yếu tố mối quan hệ, yếu tố bối cảnh và sự hài lòng hôn nhân
      • 2.4.2.1. Cơ sở lý thuyết xác định sự ảnh hưởng của yếu tố mối quan hệ và yếu tố bối cảnh đến sự hài lòng hôn nhân
      • 2.4.2.2. Yếu tố mối quan hệ vợ chồng và sự hài lòng hôn nhân
      • 2.4.2.3. Yếu tố bối cảnh và sự hài lòng hôn nhân
  • 2.5. Cải thiện sự hài lòng hôn nhân
    • 2.5.1. Cải thiện sự hài lòng hôn nhân dựa trên sự tự điều chỉnh
    • 2.5.2. Cải thiện sự hài lòng hôn nhân nhờ sự hỗ trợ bên ngoài
  • 2.6. Khung lý thuyết nghiên cứu sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành
• CHƯƠNG 3. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỰ HÀI LÒNG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
  • 3.1. Tổ chức nghiên cứu
  • 3.2. Phương pháp nghiên cứu
    • 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
    • 3.2.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
    • 3.2.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
    • 3.2.4. Phương pháp nghiên cứu chân dung tâm lý điển hình
    • 3.2.5. Phương pháp thực nghiệm
    • 3.2.6. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học
• CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN SỰ HÀI LÒNG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
  • 4.1. Thực trạng sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh
    • 4.1.1 Mức độ hài lòng hôn nhân tổng thể, mức độ hài lòng về hai phương diện chính trong hôn nhân
    • 4.1.2. Mức độ hài lòng về từng biểu hiện của phương diện đồng hành trong hôn nhân
    • 4.1.3. Mức độ hài lòng về từng biểu hiện của phương diện đóng góp, cân bằng trong hôn nhân
    • 4.1.4. So sánh sự khác biệt mức độ hài lòng hôn nhân theo một số yếu tố nhân khẩu học xã hội của người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh
    • 4.1.5. Sự ảnh hưởng của một số yếu tố bên trong mối quan hệ và yếu tố bối cảnh đến sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh
      • 4.1.5.1. Tương quan của các yếu tố với sự hài lòng hôn nhân
      • 4.1.5.2. Sự ảnh hưởng của từng yếu tố riêng lẻ đến sự hài lòng hôn nhân
      • 4.1.5.4. Sự ảnh hưởng của mô hình đa yếu tố đến sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành tại TPHCM
  • 4.2. Sự hài lòng hôn nhân của người trưởng thành tại TP.HCM qua phân tích chân dung tâm lý điển hình
  • 4.3. Đề xuất một số biện pháp cải thiện sự hài lòng hôn nhân
    • 4.3.1. Cơ sở đề xuất biện pháp: từ kết quả thực trạng mức độ hài lòng về từng khía cạnh của hôn nhân, từ kết quả mối quan hệ, sự ảnh hưởng của 5 yếu tố đến sự HLHN tổng thể, từ cơ sở lý luận về sự HLHN, cơ sở lý luận về các biện pháp cải thiện sự HLHN luận án đề xuất 2 biện pháp cải thiện sự HLHN là biện pháp tự điều chỉnh ( biện pháp đề xuất cho cá nhân trong mối quan hệ hôn nhân) và biện pháp giáo dục tâm lý về những phương diện, khía cạnh cụ thể của sự HLHN (biện pháp đề xuất cho những người cung cấp sự hỗ trợ từ bên ngoài cho vợ chồng).
    • 4.3.2. Biện pháp tự điều chỉnh để cải thiện sự hài lòng hôn nhân
    • 4.3.3. Thực hiện biện pháp giáo dục tâm lý dựa trên chương trình giáo dục mối quan hệ
  • 4.4. Thực nghiệm biện pháp giáo dục tâm lý - thực hành sự biết ơn
    • 4.4.1. Cơ sở của biện pháp giáo dục tâm lý và thực hành sự biết ơn trong hôn nhân để cải thiện sự hài lòng hôn nhân: cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
    • 4.4.2. Nội dung giáo dục tâm lý và thực hành sự biết ơn
    • 4.4.3. Khách thể tham gia: 6 khách thể lựa chọn ngẫu nhiên theo sự tự nguyện tham gia từ 34 đến 51 tuổi, 3 nam, 3 nữ.
    • 4.4.4. Triển khai thực nghiệm: Thời gian thực nghiệm 14 ngày, 3 giai đoạn gồm giai đoạn 1 bắt đầu thực nghiệm là buổi hướng dẫn, giáo dục về sự biết ơn trong mối quan hệ và hướng dẫn cách thực hành lòng biết ơn, giai đoạn 2 là lượng giá giữa đợt thực nghiệm về bài tập thực hành biết ơn của 7 ngày, giai đoạn 3 lượng giá cuối đợt về bài tập thực hành biết ơn 14 ngày.
    • 4.4.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm: Dựa trên các dữ liệu thu thập được trước và sau thực nghiệm từ (1) các lượng giá bằng thang đo HLHN có 20 items dùng xuyên suốt cho đề tài; thang đo HLHN tổng thể với 1 mục đơn (single item) với điểm từ 1 đến 10 từ rất không hài lòng đến rất hài lòng; Thang đo lòng biết ơn trong mối quan hệ; (2) Phỏng vấn sâu; (3) Phân tích nhật ký thực hành biết ơn.
    • 4.4.6. Kết quả thực nghiệm
  • KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
    • 1. Kết luận
    • 2. Kiến nghị
  • DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN