CƠ CHẾ PHÁP LÝ VỀ SỰ THAM GIA CỦA NHÂN DÂN TRONG HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP Ở VIỆT NAM
LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Luận án nghiên cứu về "Cơ chế pháp lý về sự tham gia của nhân dân trong hoạt động lập pháp ở Việt Nam", một đề tài cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân, vì dân. Mục đích chính của luận án là phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng cơ chế pháp lý (CCPL) này tại Việt Nam, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện.
Luận án đã làm rõ cơ sở lý luận của CCPL về sự tham gia của nhân dân trong hoạt động lập pháp (HĐLP), bao gồm khái niệm, đặc điểm, vai trò, các yếu tố cấu thành, tiêu chí hoàn thiện và các điều kiện bảo đảm. Đồng thời, luận án nghiên cứu và rút ra những giá trị tham khảo từ kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới như Hoa Kỳ, Trung Quốc và một số nước Châu Âu.
Phân tích thực trạng CCPL ở Việt Nam, luận án chỉ ra rằng thể chế pháp lý về sự tham gia của nhân dân trong HĐLP đã được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng như Hiến pháp 2013 và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý ban đầu. Các thiết chế nhà nước và xã hội cũng đã có những kết quả nhất định trong việc bảo đảm sự tham gia của nhân dân. Hiệu lực và hiệu quả của CCPL bước đầu được ghi nhận qua việc cải thiện số lượng, chất lượng tham gia và tác động của nhân dân lên các quyết định chính sách.
Tuy nhiên, luận án cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, bất cập như: thể chế pháp lý chưa đầy đủ, chưa tạo cơ sở vững chắc cho sự tham gia chủ động, tích cực; các thiết chế bảo đảm chưa phát huy hết vai trò; số lượng và chất lượng tham gia của nhân dân chưa đáp ứng yêu cầu; nhiều hình thức tham gia còn mang tính hình thức. Các nguyên nhân được xác định bao gồm: hạn chế trong lãnh đạo của Đảng đối với HĐLP, nền dân chủ XHCN chưa hoàn thiện, quy định pháp luật về quy trình lập pháp chưa đáp ứng yêu cầu, năng lực cán bộ và nhân dân còn hạn chế, cùng với kinh phí và ứng dụng công nghệ thông tin chưa đầy đủ.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất năm quan điểm định hướng hoàn thiện CCPL, nhấn mạnh việc quán triệt quan điểm của Đảng, gắn liền với phát huy dân chủ, tăng cường trách nhiệm của Nhà nước, hài hòa lợi ích và học hỏi kinh nghiệm quốc tế. Cuối cùng, luận án đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện thể chế pháp lý, các thiết chế bảo đảm và các điều kiện bảo đảm cho sự tham gia của nhân dân trong HĐLP, hướng tới nâng cao chất lượng văn bản luật và phản ánh tốt hơn ý chí, nguyện vọng của nhân dân.