SỬ DỤNG PHỐI HỢP CÁC LOẠI BÀI TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC “ĐỘNG LỰC HỌC” VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
Luận án này tập trung nghiên cứu việc sử dụng phối hợp các loại bài tập nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo (NL GQVĐ&ST) của học sinh trong dạy học chương “Động lực học” Vật lí 10 Trung học phổ thông. Đề tài được thực hiện trong bối cảnh thực tiễn dạy học vật lí hiện nay chưa thực sự đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực, đặc biệt là NL GQVĐ&ST của học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông mới.
Mục tiêu chính của luận án là xác định được các quy trình xây dựng và sử dụng phối hợp các loại bài tập vật lí (BTVL) theo định hướng phát triển NL GQVĐ&ST của học sinh. Đồng thời, luận án cũng xây dựng các BTVL và thiết kế tiến trình dạy học cho một số bài thuộc chương “Động lực học” Vật lí 10 nhằm mục đích này.
Nghiên cứu đã làm rõ bản chất, cấu trúc của NL GQVĐ&ST, bao gồm 6 năng lực thành tố và 16 biểu hiện hành vi tương ứng, cùng với bộ tiêu chí đánh giá gồm 6 tiêu chí cụ thể. Luận án cũng phân tích vai trò quan trọng của môn Vật lí và các loại BTVL (định tính, tính toán, thí nghiệm, đồ thị) trong việc phát triển NL GQVĐ&ST. Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn từ khảo sát 444 giáo viên và 2040 học sinh tại các trường THPT, đề tài đã đề xuất quy trình 6 bước để xây dựng BTVL và quy trình 4 giai đoạn, 6 bước cùng 3 biện pháp sử dụng phối hợp các loại BTVL để phát triển NL GQVĐ&ST.
Kết quả, luận án đã xây dựng thành công 80 BTVL và thiết kế 06 tiến trình dạy học cụ thể cho chương “Động lực học” Vật lí 10. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành qua hai vòng (với 234 học sinh ở vòng 1 và 351 học sinh ở vòng 2) đã khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học và tính khả thi của đề tài. Các kết quả cho thấy việc áp dụng phương pháp này giúp học sinh hứng thú hơn, nâng cao khả năng thu thập, phân tích thông tin, lựa chọn phương án giải bài tập, và phát triển NL GQVĐ&ST một cách hiệu quả.