Luận án Phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua các chủ đề Sinh học trong học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA CÁC CHỦ ĐỀ SINH HỌC TRONG HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học thông qua các chủ đề Sinh học trong học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội" được thực hiện nhằm nghiên cứu, đề xuất khung năng lực dạy học tích hợp (NLDH tích hợp) và các biện pháp phát triển năng lực này, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học. Nghiên cứu xuất phát từ vai trò của chương trình tích hợp trong phát triển năng lực của người học, yêu cầu đổi mới của Chương trình giáo dục Cấp tiểu học Việt Nam 2018, và thực trạng NLDH tích hợp của giáo viên (GV) cùng sinh viên (SV) tiểu học còn hạn chế. Đặc biệt, các chương trình đào tạo hiện nay chưa chú trọng đủ mức đến việc phát triển NLDH tích hợp cho SV ngành Giáo dục tiểu học, đồng thời thiếu các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này trong môn Khoa học ở tiểu học.

Luận án đã tổng quan, hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học tích hợp (DHTH) và NLDH tích hợp, bao gồm các quan niệm, cơ sở pháp lý và khoa học. Kết quả khảo sát cho thấy SV, giảng viên (GgV) và GV tiểu học đều nhận thức được tầm quan trọng của DHTH, nhưng SV còn hạn chế về kiến thức và NLDH tích hợp, đặc biệt trong thiết kế và tổ chức các chủ đề liên môn. Từ đó, luận án đề xuất khung NLDH tích hợp cho SV ngành Giáo dục tiểu học, bao gồm 5 năng lực thành phần và 15 tiêu chí, phản ánh toàn diện các khía cạnh lý luận và thực tiễn của DHTH.

Dựa trên khung năng lực này, luận án đề xuất ba biện pháp phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học, được lồng ghép trong học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội: (1) Xây dựng và sử dụng tài liệu tự học “Rèn luyện NLDH tích hợp cho SV ngành Giáo dục tiểu học” (dưới dạng văn bản và video), (2) Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược, và (3) Vận dụng phương pháp dạy học vi mô. Các biện pháp này không chỉ bổ trợ lẫn nhau mà còn tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh, giúp SV phát triển toàn diện NLDH tích hợp cả về lý thuyết, năng lực và sự tự tin trong thực hành giảng dạy. Luận án cũng đã thiết kế hai kế hoạch dạy học phát triển NLDH tích hợp tương ứng với các biện pháp đề xuất.

Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 243 SV tại các trường Đại học Sư phạm ở Huế, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Điểm trung bình NLDH tích hợp của SV sau thực nghiệm tăng đáng kể so với trước thực nghiệm (từ 1,48 điểm lên 3,32 điểm, p < 0,05). SV cũng tự đánh giá có sự cải thiện rõ rệt về năng lực và mức độ tự tin trong DHTH, đặc biệt trong thiết kế các chủ đề tích hợp. Những kết quả này hoàn toàn phù hợp với giả thuyết khoa học đã đặt ra, chứng tỏ hiệu quả tích cực của mô hình lớp học đảo ngược và quy trình dạy học vi mô trong việc phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3. Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Khách thể nghiên cứu
  • 4. Phạm vi nghiên cứu
  • 4.1. Về nội dung
  • 4.2. Về địa bàn thực nghiệm
  • 5. Giả thuyết khoa học
  • 6. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 6.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học
  • 6.2. Nghiên cứu và đề xuất khái niệm năng lực dạy học tích hợp, xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp, công cụ đánh giá năng lực dạy học tích hợp của sinh viên tiểu học
  • 6.3. Đề xuất quy trình xây dựng chủ đề tích hợp và quy trình xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học môn Khoa học ở tiểu học. Xây dựng tài liệu tự học “Rèn luyện năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học”
  • 6.4. Đề xuất các biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học trong giảng dạy học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội
  • 6.5. Thiết kế kế hoạch dạy học sử dụng trong giảng dạy học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học
  • 6.6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả, của những biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên đã đề xuất trong luận án
  • 7. Phương pháp nghiên cứu
  • 7.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết
  • 7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra, Phương pháp tham vấn chuyên gia, Phương pháp TNSP.
  • 7.3. Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 để xử lí kết quả.
  • 8. Đóng góp mới của luận án
  • 9. Cấu trúc của luận án

• NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

  • CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC

    • 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
    • 1.1.1. Nghiên cứu về dạy học tích hợp
    • 1.1.1.1. Nghiên cứu về dạy học tích hợp trên thế giới
    • 1.1.1.2. Nghiên cứu về dạy học tích hợp ở Việt Nam
    • 1.1.2. Nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp
    • 1.1.2.1. Nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp trên thế giới
    • 1.1.2.2. Nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp ở Việt Nam
    • 1.2. Cơ sở lý luận
    • 1.2.1. Dạy học tích hợp
    • 1.2.1.1. Khái niệm dạy học tích hợp
    • 1.2.1.2. Đặc điểm của dạy học tích hợp
    • 1.2.1.3. Sự cần thiết của dạy học tích hợp
    • 1.2.1.4. Thách thức của dạy học tích hợp
    • 1.2.1.5. Sự khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học đơn môn
    • 1.2.1.6. Các quan điểm tích hợp trong chương trình dạy học
    • 1.2.1.7. Các mức độ tích hợp trong dạy học ở tiểu học
    • 1.2.2. Năng lực dạy học
    • 1.2.2.1. Năng lực
    • 1.2.2.2. Năng lực dạy học
    • 1.2.3. Năng lực dạy học tích hợp
    • 1.2.3.1. Khái niệm năng lực dạy học tích hợp
    • 1.2.3.2. Khung năng lực dạy học tích hợp
    • 1.2.3.3. Đánh giá năng lực dạy học tích hợp
    • 1.2.4. Cơ sở của việc phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 1.2.4.1. Cơ sở pháp lý
    • 1.2.4.2. Cơ sở khoa học
    • 1.2.5. Định hướng phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên
    • 1.3. Cơ sở thực tiễn
    • 1.3.1. Thực trạng năng lực dạy học tích hợp của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 1.3.2. Thực trạng dạy học tích hợp của giáo viên tiểu học
    • 1.3.3. Thực trạng việc giảng viên phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học

  • CHƯƠNG 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRONG HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

    • 2.1. Phân tích đề cương các học phần liên quan đến Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học
    • 2.1.1. Phân tích nội dung các học phần liên quan đến Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học
    • 2.1.2. Phân tích nội dung các chủ đề Sinh học trong học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội
    • 2.2. Xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp trong môn Khoa học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.2.1. Nguyên tắc xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.2.2. Quy trình xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.2.3. Khung năng lực dạy học tích hợp trong dạy học môn Khoa học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.2.4. Các tiêu chí đánh giá năng lực dạy học tích hợp trong dạy học môn Khoa học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.2.5. Các mức độ biểu hiện năng lực dạy học tích hợp trong dạy học môn Khoa học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.3. Biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.3.1. Biện pháp 1: Xây dựng và sử dụng tài liệu tự học “Rèn luyện năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên nghành Giáo dục tiểu học”
    • 2.3.1.1. Nguyên tắc xây dựng tài liệu tự học
    • 2.3.1.2. Quy trình xây dựng tài liệu tự học
    • 2.3.1.3. Giới thiệu tài liệu tự học
    • 2.3.1.4. Sử dụng tài liệu tự học nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên
    • 2.3.2. Biện pháp 2: Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong giảng dạy học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.3.2.1. Quy trình vận dụng lớp học đảo ngược nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên
    • 2.3.2.2. Kế hoạch dạy học phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên qua mô hình lớp học đảo ngược
    • 2.3.3. Biện pháp 3: Vận dụng phương pháp dạy học vi mô trong giảng dạy học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học
    • 2.3.3.1. Quy trình vận dụng phương pháp dạy học vi mô trong phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên
    • 2.3.3.2. Kế hoạch dạy học phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên qua dạy học vi mô
    • 2.4. Quy trình, tiêu chí và công cụ đánh giá sự phát triển năng lực dạy học tích hợp của sinh viên Giáo dục tiểu học
    • 2.4.1. Quy trình đánh giá
    • 2.4.2. Các tiêu chí đánh giá
    • 2.4.3. Công cụ đánh giá sự phát triển năng lực dạy học tích hợp của sinh viên nghành Giáo dục tiểu học
    • 2.4.3.1. Phiếu giảng viên đánh giá năng lực dạy học tích hợp của sinh viên
    • 2.4.3.2. Phiếu (tự) đánh giá năng lực dạy học tích hợp của sinh viên
    • 2.6.3.3. Bài kiểm tra năng lực dạy học tích hợp của sinh viên

  • CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

    • 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
    • 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
    • 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
    • 3.2. Nội dung, địa bàn, đối tượng thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.1. Nội dung thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.2. Địa bàn thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
    • 3.3. Phương pháp thu thập và xử lí số liệu thực nghiệm sư phạm
    • 3.3.1. Thiết kế thực nghiệm
    • 3.3.2. Triển khai thực nghiệm
    • 3.3.2.1. Thực nghiệm thăm dò
    • 3.3.2.2. Thực nghiệm đánh giá
    • 3.4. Kết quả thực nghiệm
    • 3.4.1. Kết quả đánh giá định tính
    • 3.4.1.1. Ý kiến của giảng viên
    • 3.4.1.2. Đánh giá định tính thông qua ý kiến của sinh viên
    • 3.4.2. Kết quả đánh giá định lượng
    • 3.4.2.1. Kết quả đánh giá biện pháp 1: Tài liệu tự học “Rèn luyện năng lực dạy học tích hợp cho SV tiểu học”
    • 3.4.2.2. Kết quả đánh giá biện pháp 2: Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược nhằm phát triển năng lực nhận thức về dạy học tích hợp, năng lực xây dựng chủ đề tích hợp, năng lực thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học môn Khoa học
    • 3.4.2.3. Kết quả đánh giá biện pháp 3: Vận dụng quy trình dạy học vi mô nhằm phát triển năng lực tổ chức dạy học chủ đề tích hợp, năng lực đánh giá và điều chỉnh bài dạy chủ đề tích hợp trong dạy học môn Khoa học
    • 3.4.2.4. Kết quả phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học qua các biện pháp đề xuất

  • KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

    • 1. Kết luận
    • 1.1. Về cơ sở lý luận và thực tiễn của của việc phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học
    • 1.2. Về khung NLDH tích hợp của SV ngành Giáo dục tiểu học
    • 1.3. Về phát triển nội dung và tài liệu hỗ trợ tự học cho sinh viên
    • 1.4. Về biện pháp phát triển NLDH tích hợp cho SV ngành Giáo dục tiểu học
    • 1.5. Về thiết kế KHDH sử dụng trong dạy học học phần PPDH Tự nhiên và Xã hội nhằm phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học
    • 1.6. Về thực nghiệm sư phạm
    • 2. Khuyến nghị
    • 2.1. Mở rộng phạm vi và quy mô thực nghiệm các biện pháp phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học tại các trường ĐHSP trên cả nước để đánh giá thêm tính hiệu quả, độ ổn định và tăng độ tin cậy.
    • 2.2. Triển khai thực nghiệm các biện pháp trong môi trường thực tế, cho SV thực tập sư phạm giảng dạy CĐTH trực tiếp với HS tiểu học nhằm tăng cường kinh nghiệm thực tiễn thay vì chỉ thực hành giả định.
    • 2.3. Nghiên cứu xây dựng học phần chuyên biệt về DHTH trong chương trình đào tạo GV tiểu học, tạo cơ hội phát triển NL liên tục và chuyên sâu cho SV.
    • 2.4. Phát triển các chuyên đề bồi dưỡng NLDH tích hợp theo hướng liên môn dành cho GV tiểu học, đáp ứng yêu cầu đổi mới của Chương trình giáo dục tiểu học.