Tên luận án:
VẤN ĐỀ VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
Ngành:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ DUY VẬT LỊCH SỬ
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trong bối cảnh khủng hoảng môi trường và biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến phức tạp. Đề tài xuất phát từ thực trạng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và áp lực dân số đã tạo ra nhiều thách thức đối với tài nguyên thiên nhiên, dẫn đến suy thoái môi trường và mất cân bằng sinh thái tại ĐBSCL.
Nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận về văn hóa, văn hóa ứng xử, môi trường và môi trường tự nhiên, từ đó xác định văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân ĐBSCL bao gồm nhận thức về quy tắc, chuẩn mực, thái độ, hành vi trong khai thác, sử dụng hợp lý, cũng như bảo vệ và phục hồi tài nguyên thiên nhiên. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa ứng xử này trong việc điều chỉnh nhận thức, thái độ, hành vi, ngăn chặn những hành vi sai trái và thúc đẩy phát triển bền vững cho vùng.
Phân tích thực trạng cho thấy, cư dân ĐBSCL có những ưu điểm trong nhận thức, thái độ và hành vi ứng xử với môi trường tự nhiên, thể hiện qua tri thức bản địa và các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên một cách tiết kiệm, hợp lý. Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều hạn chế và vấn đề cấp bách như nhận thức chưa đầy đủ về khái niệm, thiếu kiểm soát trong sử dụng tài nguyên, sự mai một của các chuẩn mực truyền thống, và tình trạng khai thác quá mức vì lợi ích kinh tế trước mắt. Các yếu tố khách quan như điều kiện tự nhiên đặc thù, chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội, biến đổi khí hậu, và các yếu tố chủ quan như nhận thức cá nhân, tập quán sản xuất, cùng định hướng của Đảng và Nhà nước đều ảnh hưởng đến văn hóa ứng xử này.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất ba nhóm giải pháp cơ bản nhằm nâng cao văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân ĐBSCL: (1) Đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền nâng cao nhận thức thông qua hoạt động giáo dục, đào tạo, nghệ thuật, truyền thông văn hóa và hoạt động lao động, sản xuất; (2) Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật liên quan, bao gồm các chính sách ưu đãi, đãi ngộ, khuyến khích, hỗ trợ và khen thưởng; (3) Phát huy tính tích cực, chủ động của cư dân trong thực hiện văn hóa ứng xử bằng cách gắn kết hoạt động bảo vệ và phục hồi tài nguyên với lợi ích thiết thực, tăng cường phối hợp cộng đồng và nguồn lực.
Mục lục chi tiết:
- CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
- 1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN
- 1.2. NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ THỰC TRẠNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
- 1.3. NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP NÂNG CAO VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
- 1.4. KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ TỔNG QUAN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC CẦN NGHIÊN CỨU
- 1.4.1. Giá trị của những công trình đã tổng quan liên quan đến đề tài luận án
- 1.4.2. Những vấn đề đặt ra mà luận án cần tiếp tục nghiên cứu
- CHƯƠNG 2: VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
- 2.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
- 2.1.1. Quan niệm về văn hoá, văn hoá ứng xử
- 2.1.2. Quan niệm về môi trường, môi trường tự nhiên
- 2.1.3. Quan niệm về văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên
- 2.2. VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG - QUAN NIỆM, NỘI DUNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG
- 2.2.1. Quan niệm về văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long
- 2.2.2. Nội dung văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long
- 2.2.3. Tầm quan trọng của việc xây dựng văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long
- 2.3. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
- 2.3.1. Những yếu tố khách quan
- 2.3.2. Những yếu tố chủ quan
- CHƯƠNG 3: VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
- 3.1. THỰC TRẠNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
- 3.1.1. Ưu điểm trong văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay
- 3.1.1.1. Ưu điểm về nhận thức của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long để hình thành quy tắc, chuẩn mực ứng xử với môi trường tự nhiên
- 3.1.1.2. Ưu điểm về thái độ, hành vi của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên
- 3.1.1.3. Ưu điểm về thái độ, hành vi của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong bảo vệ và phục hồi các nguồn tài nguyên trong môi trường tự nhiên
- 3.1.2. Một số hạn chế trong văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay
- 3.1.2.1. Hạn chế trong nhận thức của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long để hình thành quy tắc, chuẩn mực ứng xử với môi trường tự nhiên
- 3.1.2.2. Hạn chế về thái độ, hành vi của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên
- 3.1.2.3. Hạn chế về thái độ, hành vi của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong bảo vệ và phục hồi các nguồn tài nguyên thiên nhiên
- 3.2. VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ THỰC TRẠNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
- 3.2.1. Vấn đề đặt ra từ thực trạng nhận thức của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long để hình thành quy tắc, chuẩn mực văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên
- 3.2.2. Vấn đề đặt từ thực trạng thái độ, hành vi của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong khai thác, sử dụng tài nguyên trong môi trường tự nhiên
- 3.2.3. Vấn đề đặt ra từ thực trạng thái độ, hành vi của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong bảo vệ và phục hồi tài nguyên trong môi trường tự nhiên
- CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO VĂN HOÁ ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
- 4.1. ĐẨY MẠNH GIÁO DỤC, TUYÊN TRUYỀN NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
- 4.1.1. Nâng cao nhận thức về văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên cho cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long qua hoạt động giáo dục, đào tạo
- 4.1.2. Nâng cao nhận thức về văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên cho cư dân đồng bằng sông Cửu Long qua hoạt động nghệ thuật và truyền thông văn hóa
- 4.1.3. Nâng cao nhận thức về văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên của cư dân đồng bằng sông Cửu Long qua hoạt động lao động, sản xuất
- 4.2. XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH GÓP PHẦN NÂNG CAO VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CƯ DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY
- 4.2.1. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên cho cư dân đồng bằng sông Cửu Long
- 4.2.2. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật ưu đãi, đãi ngộ, khuyến khích, hỗ trợ, khen thưởng cư dân tham gia, thực hiện tốt văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên ở vùng đồng bằng sông Cửu Long
- 4.3. PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CỦA CƯ DÂN TRONG THỰC HIỆN VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
- 4.3.1. Cần gắn kết hoạt động bảo vệ và phục hồi tài nguyên trong môi trường tự nhiên với các lợi ích thiết thực của cư dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long
- 4.3.2. Tăng cường sự phối hợp của cộng đồng cư dân trong việc phát huy văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên nhằm bảo vệ và phục hồi tài nguyên ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long
- 4.3.3. Tăng cường nguồn lực nhằm phát huy văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên, góp phần bảo vệ và phục hồi tài nguyên ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long