Luận án – Cấu trúc Không gian Hệ thống Đô thị Thích ứng với Hạn và Lũ tại Tỉnh Ninh Thuận

Tên luận án:

CẤU TRÚC KHÔNG GIAN HỆ THỐNG ĐÔ THỊ THÍCH ỨNG VỚI HẠN VÀ LŨ TẠI TỈNH NINH THUẬN

Ngành:

QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Cấu trúc không gian hệ thống đô thị thích ứng với hạn và lũ tại tỉnh Ninh Thuận" giải quyết nhu cầu cấp thiết về nghiên cứu định lượng khả năng thích ứng (KNTU) của cấu trúc không gian (CTKG) đô thị với các hiện tượng thiên tai cụ thể như hạn hán và lũ lụt. Bối cảnh nghiên cứu là tỉnh Ninh Thuận, một khu vực khô hạn và thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hạn và lũ, nơi quá trình phát triển đô thị có mối quan hệ tương tác phức tạp với không gian mặt nước, cây xanh và đất xây dựng, ảnh hưởng đến mức độ thiên tai. Hiện tại, các nghiên cứu về KNTU của CTKG đô thị với thiên tai chủ yếu dừng lại ở đánh giá định tính.

Mục đích chính của luận án là đề xuất "CTKG hệ thống đô thị thích ứng với hạn và lũ tại tỉnh Ninh Thuận", hướng đến phát triển bền vững và đậm đà bản sắc văn hóa địa phương. Để đạt được mục đích này, luận án tập trung vào ba mục tiêu cụ thể: (1) Xây dựng Khung đánh giá KNTU của CTKG đô thị các cấp tại tỉnh Ninh Thuận với hạn và lũ; (2) Đề xuất CTKG hệ thống đô thị thích ứng với hạn và lũ giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 theo các giả thiết về yếu tố tác động; và (3) Đề xuất CTKG đô thị Phan Rang-Tháp Chàm thích ứng với hạn và lũ trong tương quan với hệ thống đô thị của tỉnh.

Luận án đã đóng góp mới bằng việc xây dựng Khung đánh giá KNTU của CTKG đô thị với hạn và lũ, đồng thời đề xuất CTKG đô thị thích ứng ở cả cấp độ vùng và đô thị. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng CTKG hệ thống đô thị gồm 04 thành phần không gian (mặt nước, cây xanh, đất trống, đất xây dựng) và 03 thuộc tính (chức năng, mạng lưới, hình thể), với các biến số thích ứng như địa điểm, tính chất, quy mô, liên hệ, linh hoạt, ranh giới, khối tích và kết cấu. Quá trình biến đổi CTKG chủ yếu là sự chuyển đổi chức năng giữa các thành phần không gian, đặc biệt tại vùng sinh thái đồng bằng, nước và núi cao, làm mất tính đa dạng và kết nối của mặt nước và cây xanh. Luận án đã xây dựng bản đồ năng lực sinh thái hạn và lũ với 04 vùng sinh thái chính (STN, STNC, STTD, STĐB).

Khung đánh giá KNTU được phát triển dựa trên 04 thành phần, thuộc tính và biến số không gian, với 06 chỉ số và 03 mức thích ứng (cao, trung bình, thấp), nhấn mạnh vai trò của mặt nước là cung cấp năng lực, cây xanh hỗ trợ và đất xây dựng cản trở. Luận án dự báo KNTU của CTKG hệ thống đô thị đạt mức trung bình, với rủi ro chủ yếu do thiếu kết nối của mạng lưới mặt nước, cây xanh và việc mở rộng đất xây dựng quá nhu cầu. Đề xuất CTKG thích ứng cho giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 bao gồm 04 vùng chức năng cấp vùng và 05 vùng chức năng cho TP. Phan Rang-Tháp Chàm, tập trung vào các nguyên tắc hạn chế chuyển đổi chức năng không tương thích, kết nối mạng lưới và hình thể phù hợp với cảnh quan tự nhiên.

Mục lục chi tiết:

• PHẦN MỞ ĐẦU 1

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài 1
  • 2. Vấn đề và giả thuyết nghiên cứu.. 2
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. 2
  • 4. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu. 2
  • 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu 3
  • 6. Đóng góp mới của nghiên cứu 3
  • 7. Cấu trúc luận án 3

• PHẦN NỘI DUNG 4

• CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU . 4

  • 1.1 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN. 4
    • 1.1.1. Cấu trúc không gian hệ thống đô thị 4
    • 1.1.2. Các hiện tượng hạn lũ và năng lực sinh thái hạn lũ 4
    • 1.1.3. Khả năng thích ứng của CTKG hệ thống đô thị với hạn và lũ . 4
    • 1.1.4. Tiểu kết về hệ thống khái niệm liên quan 5
  • 1.2 TỔNG QUAN TỈNH NINH THUẬN VÀ HỆ THỐNG ĐÔ THỊ 6
    • 1.2.1. Tổng quan tỉnh Ninh Thuận. 6
    • 1.2.2. Hệ thống đô thị tỉnh Ninh Thuận 6
  • 1.3 THỰC TRẠNG CẤU TRÚC KHÔNG GIAN HỆ THỐNG ĐÔ THỊ TỈNH NINH THUẬN VÀ THÀNH PHỐ PHAN RANG-THÁP CHÀM TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI HẠN VÀ LŨ 7
    • 1.3.1. Tình hình hạn và lũ tại tỉnh Ninh Thuận. 7
    • 1.3.2. Quá trình hình thành và biến đổi cấu trúc không gian hệ thống đô thị tỉnh Ninh Thuận trong mối quan hệ với hạn lũ................ 7
    • 1.3.3. Quá trình hình thành và biến đổi cấu trúc không gian đô thị Phan Rang-Tháp Chàm trong mối quan hệ với hạn và lũ......... 8
    • 1.3.4. Chu kỳ thích ứng với hạn và lũ của cấu trúc không gian hệ thống đô thị và Tp. Phan Rang-Tháp Chàm 8
    • 1.3.5. Đánh giá thực trạng cấu trúc không gian hệ thống đô thị tỉnh Ninh Thuận và Tp. Phan Rang-Tháp Chàm trong mối quan hệ với hạn và lũ 8
  • 1.4 Kết luận các nội dung nghiên cứu. 8

• CHƯƠNG 2. CƠ SỞ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9

  • 2.1 TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU 9
    • 2.1.1. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.. 9
    • 2.1.2. Tiến trình nghiên cứu. 9
  • 2.2 CƠ SỞ KHOA HỌC 11
    • 2.2.1. Cơ sở pháp lý 11
    • 2.2.2. Cơ sở lý thuyết. 12
    • 2.2.3. Cơ sở thực tiễn. 13
  • 2.3 CƠ SỞ VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG VỚI HẠN VÀ LŨ CỦA CẤU TRÚC KHÔNG GIAN HỆ THỐNG ĐÔ THỊ 13
    • 2.3.1. Cơ sở và phương pháp xây dựng bản đồ năng lực STHL 13
    • 2.3.2. Cơ sở và phương pháp đánh giá quá trình biến đổi CTKG 14
    • 2.3.3. Cơ sở và phương pháp xác định mức thích ứng 14

• CHƯƠNG 3. CẤU TRÚC KHÔNG GIAN HỆ THỐNG ĐÔ THỊ THÍCH ỨNG VỚI HẠN VÀ LŨ TẠI TỈNH NINH THUẬN..... 14

  • 3.1 QUAN ĐIỂM NGHIÊN CỨU 14
  • 3.2 KHUNG ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG VỚI HẠN VÀ LŨ CỦA CẤU TRÚC KHÔNG GIAN HỆ THỐNG ĐÔ THỊ TỈNH NINH THUẬN 15
    • 3.2.1. Bản đồ năng lực sinh thái hạn và lũ 15
    • 3.2.2. Khung đánh giá khả năng thích ứng với hạn lũ của cấu trúc không gian hệ thống đô thị 15
  • 3.3 ĐỀ XUẤT CẤU TRÚC KHÔNG GIAN HỆ THỐNG ĐÔ THỊ THÍCH ỨNG VỚI HẠN VÀ LŨ GIAI ĐOẠN 2021-2030, TẦM NHÌN 2050 TẠI TỈNH NINH THUẬN THEO GIẢ THIẾT VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG 16
    • 3.3.1. Dự báo xu hướng biến đổi của CTKG hệ thống đô thị và rủi ro với hạn và lũ 16
    • 3.3.2. Xây dựng nguyên tắc cấu trúc không gian hệ thống đô thị thích ứng với hạn và lũ 17
    • 3.3.3. Đề xuất cấu trúc không gian hệ thống đô thị thích ứng với hạn và lũ giai đoạn 2021- 2030, tầm nhìn 2050. 17
  • 3.4 ĐỀ XUẤT CẤU TRÚC KHÔNG GIAN PHAN RANG-THÁP CHÀM THÍCH ỨNG VỚI HẠN VÀ LŨ TRONG TƯƠNG QUAN VỚI HỆ THỐNG ĐÔ THỊ TỈNH NINH THUẬN 18
    • 3.4.1. Dự báo xu hướng biến đổi và rủi ro thích ứng với hạn và lũ của cấu trúc không gian Tp. Phan Rang-Tháp Chàm... 18
    • 3.4.2. Xây dựng nguyên tắc cấu trúc KGĐT Phan Rang-Tháp Chàm thích ứng với hạn và lũ 19
    • 3.4.3. Đề xuất cấu trúc không gian đô thị Phan Rang-Tháp Chàm thích ứng với hạn và lũ 19
  • 3.5 BÀN LUẬN VỀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 20
    • 3.5.1. Khả năng ứng dụng Khung đánh giá khả năng thích ứng....... 20
    • 3.5.2. Khả năng ứng dụng cấu trúc không gian hệ thống đô thị thích ứng với hạn và lũ 20

• PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 21

  • 1. KẾT LUẬN. 21
  • 2. KIẾN NGHỊ 23