NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ NÔNG SINH HỌC ĐẾN SINH TRƯỞNG VÀ RA HOA CỦA GIỐNG THUỐC LÁ K.326 TRỒNG TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM
Khoa học cây trồng
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố nông sinh học đến sinh trưởng và ra hoa của giống thuốc lá K.326, một giống phổ biến tại Việt Nam nhưng có hạn chế là ra hoa sớm, làm giảm năng suất và chất lượng nguyên liệu. Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các yếu tố và biện pháp điều chỉnh quá trình ra hoa của giống K.326, phục vụ cho sản xuất thuốc lá nguyên liệu và công tác lai tạo giống.
Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm nuôi cấy in vitro, trong nhà lưới và trên đồng ruộng, tập trung vào ảnh hưởng của các biện pháp gây hạn sinh lý (bổ sung saccharose, glucose), tần suất tưới nước, biện pháp cắt ngọn tạo thân mới từ chồi nách, các chất điều hòa sinh trưởng (aNAA, GA3, ethrel, PIX, Alar) và quang chu kỳ (ngày dài, gián đoạn).
Kết quả cho thấy, trong điều kiện in vitro, việc gây hạn sinh lý bằng saccharose hoặc glucose ở nồng độ cao (60-120 g/l) có khả năng kích thích ra hoa, với nồng độ 90 g/l cho tỷ lệ ra hoa cao nhất (55,56%) sau 18 tuần. Các chất NH4NO3, CoCl2, paclobutrazol không cảm ứng ra hoa in vitro. Ngoài đồng ruộng, hạn chế nước (15-18 ngày tưới 1 lần) làm ức chế sinh trưởng chiều cao thân, giảm khối lượng lá và kích thích ra hoa sớm hơn 4-6,5 ngày. Biện pháp cắt ngọn tạo thân mới từ chồi nách lá số 10 mang lại sinh trưởng thân lá và năng suất nguyên liệu cao nhất, trong khi cắt ở lá số 5 làm chậm ra hoa 8 ngày.
Về chất điều hòa sinh trưởng, aNAA và GA3 kích thích tăng trưởng thân lá, trong đó GA3 còn có khả năng ức chế ra hoa, làm chậm 5 ngày. Ngược lại, ethrel và PIX ức chế mạnh tăng trưởng thân lá nhưng kích thích ra hoa sớm hơn 3-7 ngày. Alar có xu hướng kìm hãm ra hoa, làm chậm 2-4 ngày. Đặc biệt, quang chu kỳ ngày dài kích thích sinh trưởng thân lá mạnh mẽ và kìm hãm ra hoa rõ rệt, với công thức 18 giờ sáng/6 giờ tối làm chậm ra hoa tới 34,6 ngày. Quang gián đoạn (chiếu sáng ngắt quãng vào giữa đêm bằng ánh sáng trắng và đỏ) cũng kích thích sinh trưởng thân lá và kìm hãm ra hoa hiệu quả, làm chậm thời gian ra hoa từ 20 đến 30 ngày tùy theo loại ánh sáng và giai đoạn ra hoa.
Luận án kết luận rằng có mối quan hệ tương quan ức chế giữa sinh trưởng dinh dưỡng và sinh sản ở cây thuốc lá K.326, và việc điều chỉnh các yếu tố nông sinh học cùng chất điều hòa sinh trưởng có thể kiểm soát quá trình ra hoa. Đề nghị áp dụng cắt ngọn từ chồi nách lá số 5 hoặc xử lý GA3 để kéo dài thời gian ra hoa trong sản xuất nguyên liệu. Trong lai tạo giống, có thể sử dụng ethrel hoặc gây hạn để kích thích ra hoa sớm, hoặc quang chu kỳ ngày dài, quang gián đoạn, GA3 để kìm hãm ra hoa.