NGHIÊN CỨU ĐẶC TÍNH SINH HỌC, SINH HỌC PHÂN TỬ CHỦ YẾU CỦA CHỦNG VIRUS PRRS HUA 01 VÀ PRRS HUA 02 PHÂN LẬP TẠI MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC VIỆT NAM
Bệnh lý học và chữa bệnh vật nuôi
Mã số: 62.64.01.02
Luận án này tập trung nghiên cứu đặc tính sinh học và sinh học phân tử của các chủng virus PRRS HUA 01 và PRRS HUA 02 được phân lập tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam, nhằm giải quyết tính cấp thiết của bệnh tai xanh (PRRS) ở lợn. Bệnh PRRS là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đã xuất hiện ở Việt Nam từ năm 1997 và tiếp tục biến đổi, gây thiệt hại kinh tế lớn. Các vắc-xin hiện tại chưa đạt hiệu quả tối ưu do sự khác biệt giữa các chủng virus lưu hành và chủng vắc-xin nhập ngoại, dẫn đến thiếu thông tin chính xác về các chủng PRRSV thực tế tại Việt Nam.
Mục tiêu chung của đề tài là lựa chọn ra chủng virus PRRS tiềm năng với các đặc tính sinh học và sinh học phân tử điển hình để làm phong phú nguồn quỹ gen, phục vụ các nghiên cứu chuyên sâu như sản xuất vắc-xin phù hợp có hiệu quả bảo hộ cao, chế kháng thể đạt chuẩn dùng trong phòng, trị PRRS, đánh giá hiệu quả vắc-xin, nghiên cứu bệnh lý và làm chủng tham chiếu. Các mục tiêu cụ thể bao gồm xác định một số đặc tính sinh học và sinh học phân tử chủ yếu của hai chủng virus PRRS HUA 01 (phân lập tại Hải Dương năm 2013) và PRRS HUA 02 (phân lập tại Hưng Yên năm 2013) do Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phân lập.
Kết quả nghiên cứu cho thấy cả hai chủng virus PRRS HUA 01 và PRRS HUA 02 đều thích nghi tốt và gây bệnh tích tế bào trên môi trường tế bào Marc 145, với sự nhân lên mạnh mẽ và hiệu giá virus đạt cao nhất trong khoảng 60-84 giờ sau gây nhiễm. Trên lợn thí nghiệm, chúng thể hiện độc lực với các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích điển hình của PRRS như sốt cao, ho, khó thở, viêm phổi, xuất huyết hạch lympho, và virus tập trung chủ yếu ở hạch lympho và phổi.
Về đặc tính sinh học phân tử, luận án đã xác định trình tự nucleotide và amino acid của đoạn gen ORF5 (mã hóa Glycoprotein 5) và ORF7 (mã hóa protein N) của hai chủng virus. Phân tích cho thấy mức độ tương đồng nucleotide và amino acid giữa PRRS HUA 01 và PRRS HUA 02, cũng như với các chủng tham chiếu, là khá cao và nhất quán. Cây sinh học phân tử chỉ ra rằng cả hai chủng nghiên cứu thuộc cùng nhánh phát sinh với chủng độc lực cao của Trung Quốc, thuộc PRRS type 2 (Bắc Mỹ), chứng tỏ sự lây truyền bệnh qua biên giới.
Đóng góp của đề tài là cung cấp thông tin chính xác về các chủng virus PRRS lưu hành tại Việt Nam, làm cơ sở khoa học quan trọng cho việc lựa chọn chủng virus phù hợp để sản xuất vắc-xin trong nước, góp phần giảm sự phụ thuộc vào vắc-xin nhập khẩu và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.