GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY MỨC THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG VÀO CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỈNH TRÀ VINH
PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Luận án tiến sĩ "Giải pháp thúc đẩy mức tham gia của cộng đồng vào Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới tỉnh Trà Vinh" thuộc chuyên ngành Phát triển Nông thôn, do Đoàn Thị Nguyệt Minh thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Đệ.
Nghiên cứu xuất phát từ nhận định vấn đề tham gia là trọng tâm trong phát triển cộng đồng và hoạch định chính sách, nhấn mạnh sự cần thiết khai thác nội lực và thúc đẩy sự tự nguyện tham gia của cộng đồng. Mục tiêu chung của luận án là xây dựng hệ thống giải pháp nhằm giúp cộng đồng phát huy vai trò chủ thể, nâng cao nhận thức và tính tự giác, từ đó thúc đẩy mức độ tham gia vào tiến trình Xây dựng Nông thôn mới (XDNTM) tại tỉnh Trà Vinh theo hướng toàn diện, bền vững.
Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đã đánh giá thực trạng mức tham gia của cộng đồng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cụ thể. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, sử dụng khảo sát 405 hộ dân tại 3 huyện (Trà Cú, Tiểu Cần, Càng Long) thuộc các vùng sinh thái khác nhau, cùng với các phương pháp thống kê mô tả, phân tích nhân tố và hồi quy. Luận án cũng ứng dụng lý thuyết phương pháp tiếp cận ABCD và hai thang đo để đánh giá mức độ tham gia.
Kết quả nghiên cứu cho thấy những thành tựu ban đầu của XDNTM tại Trà Vinh có được nhờ sự hợp tác giữa người dân và chính quyền. Mức độ tham gia có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm hộ có điều kiện kinh tế khác nhau, với hộ khá/giàu tham gia cao hơn hộ nghèo. Sự tham gia vào các tiêu chí quy hoạch và hạ tầng kinh tế xã hội còn thấp, trong khi các tiêu chí văn hóa, môi trường, tổ chức sản xuất và an ninh trật tự được người dân đóng góp nhiều hơn dưới hình thức chia sẻ trách nhiệm và ra quyết định. Đặc biệt, mức độ tham gia cũng thay đổi theo điều kiện vùng sinh thái, với vùng nước ngọt có mức tham gia tốt hơn.
Phân tích hồi quy khẳng định ba nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến mức tham gia của cộng đồng: Văn hóa - Xã hội - Tiện ích công cộng (chiếm 38,6%), Quy hoạch - Hạ tầng cơ sở - Phát triển tổ chức sản xuất (chiếm 37,2%), và Đặc điểm cá nhân hộ - Chính quyền (chiếm 24,2%). Trong đó, yếu tố văn hóa - xã hội - tiện ích công cộng có tác động mạnh nhất. Các nguyên nhân chính dẫn đến tham gia thụ động bao gồm năng lực cá nhân yếu kém (năng lực cứng, mềm thấp, quản trị yếu kém, kinh tế hộ chậm phát triển) và năng lực cộng đồng chưa mạnh (bộ máy quản lý địa phương kém hiệu quả, bối cảnh văn hóa xã hội phức tạp, môi trường kinh tế sản xuất nông nghiệp yếu kém).
Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hai nhóm giải pháp tổng thể: Nâng cao năng lực tham gia cá nhân (giải pháp nội lực) và Nâng năng lực tạo sự tham gia cộng đồng (giải pháp tác lực). Các hoạt động cụ thể bao gồm tổ chức quản lý xã hội khoa học, xây dựng mô hình cộng đồng văn hóa-xã hội lan tỏa, phát triển kinh tế sản xuất nông nghiệp và ưu tiên quy hoạch hạ tầng cơ sở.