ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ TÍNH CÁCH ĐẾN DỰ ĐỊNH ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM: VAI TRÒ TRUNG GIAN CỦA NHẬN THỨC RỦI RO, NHẬN THỨC KHÔNG CHẮC CHẮN VÀ KẾT QUẢ ĐẦU TƯ
Quản trị Kinh doanh
Luận án này nghiên cứu ảnh hưởng của các đặc điểm tính cách cá nhân đến dự định đầu tư cổ phiếu của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời xem xét vai trò trung gian của nhận thức rủi ro, nhận thức không chắc chắn và kết quả đầu tư. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng nhà đầu tư cá nhân đóng góp lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thăng trầm, thua lỗ đáng kể trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cho thấy nhu cầu cấp thiết về các giải pháp giúp họ đầu tư hiệu quả hơn và có cái nhìn tích cực hơn về kênh đầu tư tài chính.
Nghiên cứu lấp đầy khoảng trống lý thuyết bằng cách kết hợp ba lý thuyết nền tảng: lý thuyết tính cách (Big Five), lý thuyết tài chính (truyền thống và hành vi) và lý thuyết dự định hành vi (TPB). Các nghiên cứu trước đây thường chỉ tìm thấy một hoặc hai tính cách ảnh hưởng trực tiếp đến dự định đầu tư, gợi ý sự cần thiết của các yếu tố trung gian như nhận thức rủi ro, nhận thức không chắc chắn và kết quả đầu tư. Vai trò trung gian của nhận thức rủi ro (không chắc chắn) và kết quả đầu tư rất ít được kiểm tra rõ ràng trong các nghiên cứu trước đây.
Mục tiêu tổng quát của luận án là đo lường mức độ tác động của các tính cách cá nhân đến dự định đầu tư cổ phiếu trong tương lai thông qua các yếu tố trung gian này. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính (phỏng vấn sâu 6 chuyên gia tài chính) và định lượng (khảo sát sơ bộ 265 nhà đầu tư và khảo sát chính thức 465 nhà đầu tư cá nhân tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ).
Kết quả nghiên cứu chính thức cho thấy tính hướng ngoại có ảnh hưởng trực tiếp đến dự định đầu tư. Các tính cách cởi mở, hướng ngoại, dễ chịu và nhạy cảm đều ảnh hưởng gián tiếp đến dự định đầu tư thông qua nhận thức rủi ro, nhận thức không chắc chắn và kết quả đầu tư. Cụ thể, tính hướng ngoại ảnh hưởng thuận chiều đến nhận thức rủi ro và không chắc chắn; tính dễ chịu ảnh hưởng ngược chiều đến nhận thức rủi ro; tính cởi mở, dễ chịu ảnh hưởng thuận chiều và tính nhạy cảm ảnh hưởng ngược chiều đến nhận thức không chắc chắn. Nhận thức rủi ro và không chắc chắn đều ảnh hưởng thuận chiều đến kết quả đầu tư, và kết quả đầu tư ảnh hưởng thuận chiều đến dự định đầu tư. Vai trò trung gian của nhận thức rủi ro, nhận thức không chắc chắn và kết quả đầu tư trong mối quan hệ giữa tính cách và dự định đầu tư đã được xác nhận.
Luận án đóng góp về mặt lý thuyết bằng cách xây dựng mô hình tích hợp ba lý thuyết và phát triển thang đo nhận thức rủi ro, nhận thức không chắc chắn phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp nhà đầu tư cá nhân hiểu rõ hơn về bản thân, tầm quan trọng của các yếu tố nhận thức rủi ro và kết quả đầu tư. Đồng thời, cung cấp hàm ý chính sách cho các cơ quan quản lý và công ty chứng khoán nhằm cải thiện thị trường và tư vấn hiệu quả hơn.