VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Luật Hiến pháp
Luận án "Vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay" của Đặng Công Cường nghiên cứu trách nhiệm pháp lý quan trọng của Nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Đề tài xuất phát từ thực tiễn rằng, mặc dù Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu trong việc thể chế hóa và thực hiện pháp luật về quyền con người, hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân (TAND) vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế nghiêm trọng. Các vấn đề như giải quyết vụ việc dân sự quá thời hạn, tỷ lệ án hành chính bị hủy/sửa cao, áp dụng án treo sai quy định, bản án thiếu rõ ràng, cán bộ thiếu trách nhiệm đã làm ảnh hưởng đến năng lực bảo vệ quyền con người của TAND và xói mòn niềm tin của người dân.
Mục đích của luận án là phân tích các phương diện lý luận về vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền con người, đánh giá thực trạng hoạt động xét xử ở Việt Nam dựa trên các tiêu chí nhất định, từ đó đề xuất các giải pháp khoa học nhằm nâng cao vai trò này. Luận án đã làm rõ khái niệm, đặc điểm của việc "bảo vệ quyền con người bằng Tòa án" và luận chứng các phương diện cơ bản thể hiện vai trò quan trọng của Tòa án, cũng như các yếu tố bảo đảm vai trò này trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Luận án đã đánh giá toàn diện những hạn chế của Tòa án Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người, bao gồm những bất cập trong hoạt động xét xử hình sự, dân sự và hành chính, đồng thời chỉ ra các nguyên nhân cơ bản, như: tính độc lập xét xử chưa được bảo đảm, trình tự tố tụng tư pháp chưa tạo điều kiện thuận lợi, mô hình hệ thống Tòa án chưa khoa học, và chất lượng đội ngũ Thẩm phán còn hạn chế.
Trên cơ sở đó, luận án xây dựng hệ thống các giải pháp khoa học nhằm nâng cao vai trò của Tòa án, bao gồm: hoàn thiện pháp luật để hiến định quyền xét xử hành vi vi hiến của cơ quan lập pháp, hành pháp và trao quyền giải thích Hiến pháp, luật cho Tòa án; nâng cao tính độc lập của hoạt động xét xử thông qua việc mở rộng nội dung hiến định, xây dựng đạo luật bảo đảm độc lập và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng; xây dựng trình tự, thủ tục tố tụng tư pháp khoa học, toàn diện; và nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm phán. Luận án khẳng định Tòa án là "khiên đỡ cuối cùng" của quyền con người trong Nhà nước pháp quyền XHCN.