CẤU TRÚC SỞ HỮU, HÀNH VI CHẤP NHẬN RỦI RO VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG: TRƯỜNG HỢP CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM
Tài Chính Ngân Hàng
Luận án này nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu đến hành vi chấp nhận rủi ro và hiệu quả hoạt động tại các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam trong giai đoạn 2008-2019. Bối cảnh nghiên cứu được đặt trong một thị trường tài chính sôi động, nơi hệ thống ngân hàng trải qua nhiều thay đổi lớn từ sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007, với sự gia tăng cạnh tranh, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài, và các chính sách tái cơ cấu, cổ phần hóa của chính phủ. Các yếu điểm của hệ thống ngân hàng Việt Nam, như thiếu vốn đệm và quản lý rủi ro kém, đã dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng vọt, thúc đẩy nhu cầu nghiên cứu sâu về cấu trúc sở hữu.
Luận án nhằm mục tiêu chính là phân tích mối quan hệ giữa các đặc điểm sở hữu (sở hữu nhà nước, niêm yết, mức độ tập trung sở hữu) với hành vi chấp nhận rủi ro và hiệu quả hoạt động của các NHTMCP. Dữ liệu được thu thập từ 20 NHTMCP tiêu biểu (gồm 3 ngân hàng sở hữu nhà nước và 17 ngân hàng trong nước), đại diện cho hơn 80% thị phần, với 240 quan sát cân bằng. Phương pháp nghiên cứu sử dụng phân tích định lượng dựa trên mô hình hồi quy đa biến, kế thừa từ các nghiên cứu trước, áp dụng các kiểm định Hausman và LM để lựa chọn mô hình phù hợp.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, các ngân hàng sở hữu nhà nước có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn và hoạt động kém hiệu quả hơn so với các ngân hàng không thuộc sở hữu nhà nước. Ngược lại, các ngân hàng đã niêm yết có hành vi chấp nhận rủi ro thấp hơn và hiệu quả hoạt động tốt hơn. Đối với cấu trúc sở hữu tập trung, các ngân hàng này có hành vi chấp nhận rủi ro cao hơn nhưng lại có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động. Đặc biệt, tương tác giữa sở hữu tập trung và sở hữu nhà nước cho thấy các ngân hàng sở hữu nhà nước có sở hữu tập trung có hành vi chấp nhận rủi ro cao hơn và hiệu quả hoạt động kém hơn. Trong khi đó, các ngân hàng niêm yết có sở hữu tập trung thể hiện hành vi chấp nhận rủi ro ít hơn và hiệu quả hoạt động tốt hơn.
Luận án đóng góp bằng cách đưa ra phương pháp đo lường mức độ sở hữu tập trung mới, sử dụng biến tương tác để phân tích sâu hơn, áp dụng mô hình phù hợp với nền kinh tế xã hội chủ nghĩa của Việt Nam, và tiếp cận hành vi chấp nhận rủi ro như rủi ro tương lai. Các kết quả này cung cấp cái nhìn tổng quát về thực trạng hoạt động ngân hàng và hàm ý chính sách quan trọng cho việc giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động của NHTMCP Việt Nam.