TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO TÀI SẢN GÂY RA THEO PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
Luật dân sự và tố tụng dân sự (Mã số: 62.38.01.03)
Luận án "Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra theo pháp luật dân sự Việt Nam" tập trung nghiên cứu những bất cập của pháp luật Việt Nam về bồi thường thiệt hại (BTTH) do tài sản gây ra trước khi Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 có hiệu lực, chủ yếu dựa trên BLDS 2005 và Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP. Các bất cập này bao gồm quy định chưa bao quát hết các trường hợp thực tiễn, thiếu rõ ràng, tản mát, và hướng dẫn áp dụng pháp luật không thống nhất, dẫn đến việc Tòa án giải quyết tranh chấp không chính xác và mâu thuẫn.
Mặc dù BLDS 2015 đã khắc phục phần nào, nghiên cứu sinh (NCS) nhận thấy vẫn còn nhiều điểm cần hoàn thiện để đảm bảo việc áp dụng hiệu quả trong thực tiễn. Mục đích của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng TNBTTH do tài sản gây ra, từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu bao gồm cơ sở lý luận về TNBTTH do tài sản gây ra, các quy định của BLDS 2005, BLDS 2015 và các văn bản pháp luật liên quan, cùng thực tiễn áp dụng để làm nổi bật thực trạng và đề xuất giải pháp. Luận án đã xác định bản chất của TNBTTH do tài sản gây ra là hậu quả bất lợi mà chủ thể phải gánh chịu do vi phạm quy định quản lý tài sản hoặc do được hưởng lợi ích từ tài sản, nhằm cân bằng giữa lợi ích và thiệt hại.
Luận án chỉ ra ba điều kiện phát sinh TNBTTH do tài sản gây ra: có thiệt hại xảy ra; có hoạt động gây thiệt hại của tài sản; và có mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động của tài sản với thiệt hại. NCS cũng khẳng định lỗi không phải là điều kiện bắt buộc để xác định TNBTTH do tài sản gây ra. Các trường hợp BTTH được nghiên cứu bao gồm thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ, động vật (súc vật và thú dữ), cây cối, và nhà cửa, công trình xây dựng khác. Luận án cũng phân loại TNBTTH theo loại tài sản, mức độ nguy hiểm và nguồn gốc phát sinh.
Trên cơ sở phân tích, luận án đã đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định chung về BTTH do tài sản gây ra trong BLDS 2015, cũng như các quy định riêng cho từng loại tài sản như nguồn nguy hiểm cao độ, động vật, cây cối, và nhà cửa, công trình xây dựng khác. Đồng thời, luận án đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, bao gồm việc tăng cường trình độ chuyên môn của thẩm phán và hội thẩm nhân dân, cũng như áp dụng chế tài nghiêm khắc để ngăn chặn hành vi lạm dụng.