Luận án Thực trạng véc tơ sốt xuất huyết Dengue và hiệu quả một số biện pháp phòng chống muỗi Aedes tại huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa, giai đoạn 2015- 2019

Tên luận án:

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÉC TƠ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG MUỖI AEDES TẠI HUYỆN DIÊN KHÁNH, TỈNH KHÁNH HÒA, GIAI ĐOẠN 2015 - 2019

Ngành:

Côn trùng học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Đánh giá thực trạng véc tơ Sốt xuất huyết Dengue và hiệu quả một số biện pháp phòng chống muỗi Aedes tại huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa, giai đoạn 2015 - 2019" của Lê Trung Kiên, chuyên ngành Côn trùng học, được thực hiện tại Viện Sốt rét- Ký sinh trùng- Côn trùng Trung ương. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) và hiệu quả các biện pháp phòng chống muỗi Aedes tại huyện Diên Khánh, một khu vực có nguy cơ SXHD cao ở tỉnh Khánh Hòa, tập trung vào giai đoạn 2015-2017 (thực trạng) và 2018-2019 (hiệu quả biện pháp).

Luận án có tính mới và thực tiễn cao khi lần đầu tiên tại Việt Nam thử nghiệm hóa chất Fludora co-max (phun ULV) và Sumilarv 2MR (diệt bọ gậy) được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo để đối phó với quần thể muỗi Aedes aegypti đã kháng hóa chất nhóm Pyrethroid. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung dữ liệu mới về đặc điểm sinh thái học và mức độ kháng hóa chất của muỗi Aedes tại khu vực Diên Khánh.

Kết quả cho thấy, tại huyện Diên Khánh, muỗi Aedes aegypti chiếm ưu thế (93,38%) so với Aedes albopictus (6,62%). Aedes aegypti chủ yếu trú đậu trong nhà (92,22%), đặc biệt là phòng ngủ (50,32%) và trên quần áo treo tường (35,18%) ở độ cao 0,5-1,5m. Ổ bọ gậy nguồn chính của Aedes aegypti là lọ hoa (chiếm 89,92% tổng số dụng cụ chứa nước có bọ gậy dương tính). Các chỉ số véc tơ như mật độ muỗi và bọ gậy Aedes aegypti xuất hiện quanh năm, với hai đỉnh tăng cao vào tháng 1 và tháng 10. Quần thể muỗi Aedes aegypti tại đây đã kháng 5 hóa chất thuộc nhóm Pyrethroid nhưng vẫn nhạy cảm với các nhóm Phospho hữu cơ, Carbamate và Clo hữu cơ. Đáng chú ý, nghiên cứu không tìm thấy mối tương quan giữa các chỉ số muỗi, bọ gậy với số ca mắc SXHD.

Về hiệu quả phòng chống, hóa chất Fludora co-max phun ULV đạt hiệu lực diệt tốt (95,82%) đối với muỗi Aedes aegypti chủng Diên Khánh và làm giảm mật độ muỗi cũng như tỷ lệ nhà có muỗi sau 7 ngày phun tại thực địa. Hóa chất Sumilarv 2MR diệt bọ gậy cho hiệu quả ức chế tốt (89,80% bọ gậy chết sau 3 tháng) và được cộng đồng chấp thuận hoàn toàn mà không ghi nhận tác dụng phụ đáng kể. Ngược lại, hóa chất K-othrine 2EW có hiệu lực diệt không đạt yêu cầu (67,56%).

Luận án kiến nghị Bộ Y tế xem xét bổ sung Fludora co-max và Sumilarv 2MR vào danh mục hóa chất phòng chống tại các địa phương có muỗi Aedes kháng Pyrethroid, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tập tính véc tơ và mối liên quan với dịch tễ SXHD để tối ưu hóa các biện pháp can thiệp.

Mục lục chi tiết:

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

• 1.1.Tình hình sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.Chỉ số véc tơ trong giám sát muỗi Aedes
• 1.4. Chiến lược sử dụng hóa chất chống muỗi kháng
• 1.5. Một số biện pháp sử dụng hóa chất phòng chống muỗi
  • 1.4.1. Phun không gian phòng chống muỗi
  • 1.4.2. Sử dụng hóa chất diệt bọ gậy

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu:
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu:
• 2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
  • 2.5.1. Nghiên cứu véc tơ truyền bệnh SXHD
  • 2.5.2. Tương quan các chỉ số véc tơ với bệnh nhân SXHD
  • 2.5.3. Đánh giá hiệu lực hóa chất phun ULV trong nhà
  • 2.5.4. Đánh giá hiệu quả phun ULV trong nhà tại thực địa hẹp
  • 2.5.5. Đánh giá hiệu lực hóa chất diệt bọ gậy
  • 2.5.6. Đánh giá hiệu quả hóa chất diệt bọ gậy tại thực địa hẹp
• 2.6. Các biến số, chỉ số trong nghiên cứu
  • 2.6.1. Các chỉ số hiệu lực ngã, diệt muỗi bằng biện pháp phun ULV
  • 2.6.2. Các chỉ số về hiệu lực diệt, ức chế bọ gậy

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

• 3.1.Thực trạng véc tơ truyền bệnh SXHD giai đoạn 2015-2017
  • 3.1.1. Thành phần loài muỗi Aedes:
  • 3.1.2. Tập tính trú đậu của muỗi Aedes:
  • 3.1.2. Đặc điểm ổ bọ gậy của muỗi Aedes:
• 3.2. Các chỉ số muỗi Ae.aegypti giai đoạn 2015- 2017
  • 3.2.1. Chỉ số mật độ và nhà có muỗi Ae.aegypti trung bình
  • 3.2.2. Chỉ số bọ gậy Ae.aegypti trung bình
• 1.1.2. Mức độ nhạy, kháng của muỗi Ae.aegypti
• 1.1.3. Tương quan các chỉ số muỗi với ca bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 3.2.Đánh giá một số biện pháp phòng chống muỗi Aedes
  • 3.2.1. Đánh giá biện pháp phun ULV
  • 3.3.2. Đánh giá hiệu quả hóa chất fludora co-max phun ULV trong nhà tại thực địa xã Diên Phú
  • 3.2.2. Đánh giá biện pháp diệt bọ gậy
  • 3.2.5 Đánh giá hiệu quả của hóa chất diệt bọ gậy tại thực địa hẹp

CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN

• 4.1. Thực trạng véc tơ sốt xuất huyết Dengue tại huyện Diên Khánh giai đoạn 2015-2017
• 4.2. Các chỉ số véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue tại huyện Diên Khánh giai đoạn 2015-2017
• 4.3. Tương quan chỉ số véc tơ với bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue tại huyện Diên Khánh giai đoạn 2015-2017
• 4.4. Đánh giá hiệu quả phun ULV phòng chống muỗi Aedes
• 4.5. Đánh giá biện pháp diệt bọ gậy phòng chống muỗi Aedes

KẾT LUẬN

• 1. Thực trạng véc tơ Sốt xuất huyết Dengue tại huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2015-2017
• 2. Hiệu quả một số biện pháp phòng chống muỗi Aedes tại huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2018-2019

KIẾN NGHỊ