NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM CỦA CÂY NHO RỪNG (Vitis heyneana Roem. & Schult.), HỌ NHO (VITACEAE)
Dược liệu - Dược học cổ truyền
Luận án "Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng chống viêm của cây Nho rừng (Vitis heyneana Roem. & Schult.), họ Nho (Vitaceae)" của Phùng Thanh Long, chuyên ngành Dược liệu - Dược học cổ truyền, được hoàn thành năm 2023. Đề tài này giải quyết tính cấp thiết về việc loài Nho rừng, dù được dân gian các tỉnh phía Bắc Việt Nam sử dụng làm thuốc cổ truyền (chữa phong thấp, an thai, giải nhiệt), nhưng chưa có nghiên cứu đầy đủ ở Việt Nam và ít nghiên cứu trên thế giới. Mục tiêu của luận án là mô tả đặc điểm thực vật, nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá tác dụng chống viêm của cây Nho rừng, nhằm tạo cơ sở khoa học cho việc sử dụng và phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Về thực vật, luận án đã mô tả chi tiết đặc điểm hình thái, giải phẫu thân, lá và xác định đặc điểm bột dược liệu của Nho rừng, đồng thời khẳng định tên khoa học của mẫu nghiên cứu. Đây là tài liệu đầu tiên công bố những đặc điểm này, góp phần nhận biết và tiêu chuẩn hóa dược liệu.
Về hóa học, nghiên cứu đã xác định phần trên mặt đất của loài Nho rừng chứa các nhóm chất flavonoid, tanin, acid amin, đường khử, polysaccharid, chất béo và sterol. Đặc biệt, luận án đã phân lập và xác định cấu trúc của 16 hợp chất tinh khiết, trong đó có 9 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ loài Nho rừng (gồm 2-r-viniferin, betulifol A, vitisinol C, a-viniferin, amurensin B, vitisinol B, cis-vitisin B, acid protocatechuic, daucosterol) và 2 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ chi Vitis L. (shoreaketon và dehydrocostus lacton). Đây là công bố đầu tiên về thành phần hóa học của V. heyneana ở Việt Nam, bổ sung tư liệu quý giá cho hóa học chi Vitis L. và loài V. heyneana.
Về tác dụng sinh học, luận án là công bố đầu tiên về tác dụng chống viêm và giảm đau của loài Vitis heyneana. Các kết quả cho thấy cao chiết ethyl acetat (VHE) từ phần trên mặt đất Nho rừng có tác dụng ức chế mạnh nhất biểu hiện COX-2 gây ra bởi LPS trên đại thực bào RAW264.7. Cao VHE cũng thể hiện tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây phù chân chuột (liều 85 và 250 mg/kg) và tác dụng giảm đau rõ rệt trên mô hình gây đau quặn bằng acid acetic (liều 150 và 450 mg/kg) in vivo. Hợp chất (-)-trans-e-viniferin (VH6) phân lập từ Nho rừng cũng được chứng minh ức chế mạnh nhất biểu hiện COX-2 và thăm dò cơ chế chống viêm cho thấy VH6 làm giảm mức độ biểu hiện COX-2, iNOS, COX-2 mRNA, sự sản sinh PGE2, NO và hoạt tính NF-kB phụ thuộc nồng độ. Những phát hiện này tạo cơ sở khoa học cho việc sử dụng Nho rừng trong dân gian và gợi ý tiềm năng phát triển các sản phẩm điều trị các bệnh lý liên quan đến viêm đau xương khớp trong tương lai.