THỰC TRẠNG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN TẠI HAI TỈNH QUẢNG NAM, ĐÀ NẴNG VÀ KẾT QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP
Y tế công cộng
Luận án "THỰC TRẠNG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN TẠI HAI TỈNH QUẢNG NAM, ĐÀ NẴNG VÀ KẾT QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP" của Lương Anh Bình tập trung vào vấn đề bệnh lao tiềm ẩn (LTBI) tại Việt Nam, một quốc gia nằm trong nhóm có gánh nặng lao cao. LTBI, tình trạng vi khuẩn lao tồn tại nhưng không hoạt động, có nguy cơ tiến triển thành bệnh lao hoạt động từ 5-10% trong suốt cuộc đời. Chẩn đoán và điều trị LTBI là yếu tố then chốt trong kiểm soát bệnh lao toàn cầu, nhưng đối mặt với thách thức lớn về nhân rộng và tỷ lệ người bệnh bỏ cuộc cao trong quá trình quản lý.
Nghiên cứu này được thiết kế như một can thiệp y tế công cộng dựa trên bằng chứng khoa học, nhằm tăng cường chẩn đoán và điều trị LTBI để dự phòng lao hoạt động ở nhóm nguy cơ cao là những người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh lao. Các mục tiêu chính bao gồm: mô tả thực trạng sàng lọc và điều trị LTBI tại Quảng Nam và Đà Nẵng năm 2016; đánh giá kết quả các giải pháp can thiệp từ 7/2017-10/2019; và xác định các rào cản để đề xuất giải pháp tăng cường chẩn đoán và điều trị LTBI.
Kết quả ban đầu năm 2016 cho thấy chuỗi quản lý LTBI chưa toàn diện, với tỷ lệ tham gia sàng lọc và hoàn thành điều trị thấp. Sau khi triển khai các can thiệp toàn diện tại 4 huyện can thiệp (trong đó có tập huấn, truyền thông, điều tra người tiếp xúc, mô hình dịch vụ một cửa), tỷ lệ người tiếp xúc tham gia sàng lọc đã tăng vượt bậc (từ 12,5% lên hơn 65,6%). Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ người tiếp xúc được chỉ định điều trị LTBI bắt đầu điều trị đạt 88,5% và hoàn thành điều trị đạt 85,8%. Trong giai đoạn thẩm định y khoa, 27 trường hợp mắc lao hoạt động đã được phát hiện (3,5%), trong đó 40,7% là trẻ dưới 5 tuổi.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra các rào cản còn tồn tại: hạn chế về nhận thức của cả nhân viên y tế và người dân về LTBI, tình trạng kỳ thị và tự kỳ thị, thói quen không tìm kiếm chăm sóc y tế khi không có triệu chứng, và những thách thức liên quan đến phác đồ điều trị dài ngày (6-9 tháng Isoniazid) và phản ứng bất lợi của thuốc (1% trường hợp dừng điều trị). Tỷ lệ bỏ trị vẫn là 12,6%.
Nghiên cứu kết luận rằng các can thiệp y tế công cộng đã có tác động tích cực đến toàn bộ chuỗi đa bậc quản lý LTBI. Các khuyến nghị bao gồm mở rộng can thiệp, cân nhắc áp dụng phác đồ điều trị ngắn ngày, tăng cường truyền thông và tư vấn trực tiếp, giao nhiệm vụ quản lý LTBI chủ yếu cho Trung tâm y tế huyện và tăng cường sự tham gia của nhân viên y tế tuyến xã. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu tiếp theo về hiệu lực bảo vệ của điều trị, so sánh phác đồ và khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành của cộng đồng về bệnh lao và kỳ thị.
1.1.1. Giới thiệu chung về bệnh lao
1.1.2. Giới thiệu chung về lao tiềm ẩn
1.2.1. Tình hình bệnh lao và lao tiềm ẩn ở Việt Nam
1.2.2. Chương trình quản lý lao tiềm ẩn ở Việt Nam
3.2.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
3.2.2. Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm
3.2.3. Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm theo địa bàn can thiệp
3.2.4. Phân bố xác suất người tiếp xúc hoàn thành các giai đoạn trong chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn, mối tương quan với nhóm tuổi, giới, địa bàn can thiệp
3.2.4.1. Thời gian từ khi hoàn tất sàng lọc đến thẩm định y khoa
3.2.4.2. Thời gian từ khi hoàn tất sàng lọc đến đăng ký điều trị
3.2.4.3. Thời gian từ khi thẩm định y khoa đến khi điều trị
3.2.5. Quản lý lao tiềm ẩn tại địa bàn can thiệp và địa bàn đối chứng, giai đoạn trước và sau can thiệp
3.4.1. Rào cản đối với sàng lọc lao tiềm ẩn
3.4.1.1. Rào cản từ phía dịch vụ y tế
3.4.1.2. Hạn chế trong nhận thức về lao, lao tiềm ẩn
3.4.1.3. Tình trạng kỳ thị và tự kỳ thị đối với bệnh lao
3.4.1.4. Thói quen trong hành vi tìm kiếm chăm sóc y tế
3.4.1.5. Tiếp cận dịch vụ y tế cung cấp sàng lọc và quản lý lao tiềm ẩn
3.4.2. Rào cản đối với điều trị lao tiềm ẩn
3.4.2.1. Không tin tưởng hiệu quả điều trị lao tiềm ẩn
3.4.2.2. Thời gian điều trị lao tiềm ẩn
3.4.2.3. Phản ứng bất lợi của thuốc điều trị lao tiềm ẩn
4.2.1. Giai đoạn sàng lọc lao tiềm ẩn
4.2.2. Giai đoạn thẩm định y khoa
4.2.3. Giai đoạn điều trị