THƠ TỐNG BIỆT TRUNG ĐẠI VIỆT NAM THẾ KỶ XVIII - XIX
Văn học Việt Nam
Luận án "Thơ Tống Biệt Trung Đại Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX" của Hán Thị Thu Hiền, chuyên ngành Văn học Việt Nam, tập trung nghiên cứu một thể tài quan trọng nhưng chưa được khai thác hệ thống trong văn học trung đại Việt Nam. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng gặp gỡ và chia biệt là quy luật của cuộc sống, và thơ tống biệt là một đề tài có sức hấp dẫn đặc biệt, phản ánh sâu sắc đời sống tâm lý, văn hóa của người Đông Á nói chung và người Việt Nam nói riêng.
Mục đích nghiên cứu của luận án là đánh giá đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thơ tống biệt Việt Nam giai đoạn thế kỷ XVIII - XIX, qua đó khẳng định vị trí, vai trò và những đóng góp của thể tài này. Để đạt được mục tiêu đó, luận án giới thuyết khái niệm thơ tống biệt, làm rõ tiền đề hình thành và phát triển của nó, đồng thời khái lược diện mạo chung của dòng thơ. Luận án nghiên cứu hình tượng nhân vật trữ tình trên hai phương diện: con người chức năng, phận vị (thể hiện lòng trung thành với quân vương, tự hào về triều đại, cảm hoài trước cảnh nước nhà loạn ly) và con người cá nhân (tình cảm gia đình, bạn hữu, thân phận lữ khách, ám ảnh về con người nhỏ bé, khát vọng ẩn dật). Đồng thời, luận án phân tích bức tranh hiện thực mang tính thời sự được phản ánh qua thơ tống biệt, bao gồm hiện thực ly tán, đời sống đói khổ của nhân dân, công cuộc mở mang và bảo vệ cương vực lãnh thổ, và cuộc xâm lăng của thực dân Pháp, khẳng định giá trị lịch sử độc đáo của dòng thơ này.
Về nghệ thuật, luận án làm nổi bật tính kỷ sự và yếu tố tự sự trong thơ tống biệt, thể hiện qua sự xác thực của địa điểm, địa danh, tính tường minh của nhan đề, chú thích và thi tự. Nghiên cứu cũng đi sâu vào không gian, thời gian nghệ thuật đa dạng (thực, tưởng tượng, theo ngày, mùa, khoảnh khắc, đan xen quá khứ - hiện tại - tương lai), ngôn ngữ nghệ thuật với việc sử dụng điển cố, thi văn liệu Hán học phong phú, và các biểu tượng nghệ thuật tiêu biểu như dòng sông, chén rượu, liễu. Sự đa dạng về thể loại, với ưu thế của thơ Đường luật (chiếm 88,54%) cùng sự hiện diện của thơ cổ phong (9,5%), cho thấy sự phát triển và hoàn thiện của thể tài. Luận án đóng góp tư liệu tham khảo ý nghĩa cho công tác giảng dạy và nghiên cứu văn học trung đại Việt Nam.