Luận án Thơ chữ Hán Cao Bá Quát – những điểm mới về nội dung và nghệ thuật

Tên luận án:

THƠ CHỮ HÁN CAO BÁ QUÁT NHỮNG ĐIỂM MỚI VỀ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

Ngành:

Văn học Việt Nam

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Thơ chữ Hán Cao Bá Quát: Những điểm mới về nội dung và nghệ thuật" của Nguyễn Thị Tính tập trung nghiên cứu những đóng góp độc đáo của Cao Bá Quát, một trong những cây bút chữ Hán lớn nhất trong lịch sử văn học dân tộc. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng những đổi mới trong thơ chữ Hán của ông chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo và có hệ thống, đồng thời văn chương của ông có những đóng góp mang ý nghĩa mới cả về nội dung và nghệ thuật. Luận án nhằm mục đích đặt thơ chữ Hán Cao Bá Quát trong tiến trình văn học dân tộc, so sánh với các tác giả tiêu biểu trước và cùng thời để tìm ra những điểm riêng, mang tính chất đổi mới. Từ đó, luận án xác định những đóng góp của ông đối với văn học Việt Nam thời trung đại, thấy được vai trò dự báo cho sự phá cách của cả một thế hệ, góp phần tạo nên đặc điểm giao thời của văn học trung đại với văn học hiện đại trong thế kỷ XIX. Luận án cũng góp phần phục vụ việc giảng dạy và nghiên cứu toàn diện hơn về Cao Bá Quát, đồng thời là công trình đầu tiên khảo sát, thống kê toàn bộ 1212 bài thơ chữ Hán của ông.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng những điểm mới trong thơ chữ Hán Cao Bá Quát được hình thành từ nhiều tiền đề: sự cọ xát gay gắt giữa các yếu tố cũ và mới trong lòng xã hội, xu hướng văn hóa, văn học của thời đại theo hướng phi chính thống, thực học, và bản thân Cao Bá Quát là một nhà nho tài năng, vốn có tinh thần phóng khoáng, cởi mở. Về phương diện nội dung, thơ chữ Hán Cao Bá Quát đem đến một cách nhìn mới về hiện thực xã hội trong nước, thể hiện sự hoài nghi về con đường Nho giáo truyền thống, quan tâm đến sự rủi may của cuộc đời con người và nhân tính trong hoàn cảnh khốn cùng. Ông là một trong những người đầu tiên đưa hình ảnh con người và văn minh phương Tây vào trong văn chương Việt Nam. Đối với hình tượng nhà nho tài tử, Cao Bá Quát có đóng góp đặc biệt ở việc đưa chữ tình về với đời thường, thắm thiết trong các mối quan hệ gia đình, bạn bè và xã hội. Luận án cũng chỉ ra sự mở rộng đối tượng phụ nữ được phản ánh và sự bứt phá khỏi tính quy phạm trong chủ đề thiên nhiên, khắc họa thiên nhiên một cách sinh động, khách quan, thậm chí khắc nghiệt.

Về phương diện nghệ thuật, thơ chữ Hán Cao Bá Quát đã thay đổi không gian kì vĩ mang tầm vũ trụ bằng không gian, thời gian đời tư, ngả về đời sống thường nhật và rời xa tính quy phạm, ước lệ. Đặc điểm nổi bật nhất là bút pháp kí sự, khiến thơ ông vừa mang đặc điểm của thể kí, vừa có những điểm mới so với tính chất chung của văn học trung đại. Việc sử dụng từ nhân xưng ngôi thứ nhất, tự dẫn, chú giải, và tính nghị luận đã góp phần tạo nên "tính trần thuật, miêu tả tường tận, chi tiết" và "tính cá thể hóa cao độ" trong thơ ông. Với những sự bứt phá và tìm tòi lối đi riêng, Cao Bá Quát trở thành một trong số ít nhà thơ có phong cách riêng trong văn chương thời trung đại, dự báo cho sự phá cách của cả một thế hệ và phong trào tiếp nhận các thể thơ tự do của phương Tây sau này.