TÁC ĐỘNG CỦA TÍNH CÁCH, GIÁO DỤC VÀ KINH NGHIỆM ĐẾN Ý ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH XÃ HỘI
Quản trị kinh doanh
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu TÁC ĐỘNG CỦA TÍNH CÁCH, GIÁO DỤC VÀ KINH NGHIỆM ĐẾN Ý ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH XÃ HỘI (YĐKSKDXH). Bối cảnh nghiên cứu chỉ ra rằng kinh doanh xã hội (KDXH) đang giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là tại Việt Nam, nơi có tiềm năng lớn nhưng mức độ hoạt động KDXH còn thấp, và sự quan tâm đến YĐKSKDXH đang gia tăng trong giới trẻ và cộng đồng.
Nghiên cứu thực hiện lược khảo hệ thống về YĐKSKDXH, xác định các khoảng trống trong lý thuyết và thực tiễn. Các khoảng trống này bao gồm sự thiếu hụt các nghiên cứu tổng hợp về YĐKSKDXH, sự phụ thuộc vào các lý thuyết kinh doanh thương mại truyền thống, sự thiếu rõ ràng về các đặc điểm tính cách đặc trưng của doanh nhân xã hội, và vai trò chưa được làm rõ của giáo dục và kinh nghiệm. Ngoài ra, các tác động gián tiếp thông qua các tiền đề của ý định và bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển cũng ít được nghiên cứu.
Mục tiêu chung của luận án là xây dựng mô hình để luận giải vai trò tác động của các yếu tố vốn con người (tính cách, kinh nghiệm, giáo dục) đến YĐKSKDXH. Cụ thể, nghiên cứu xem xét tác động của tính cách đến YĐKSKDXH thông qua nhận thức về sự mong muốn và tính khả thi, đồng thời phân tích tác động của kinh nghiệm làm việc với các tổ chức xã hội và giáo dục KSKDXH đến YĐKSKDXH thông qua lý thuyết nhận thức xã hội về nghề nghiệp (SCCT). Luận án cũng đề xuất các hàm ý chính sách dựa trên kết quả.
Phương pháp nghiên cứu bao gồm hai giai đoạn thực nghiệm (sơ bộ và chính thức) với tổng số 503 mẫu là các cá nhân có quan tâm và hiểu biết về KDXH tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập bằng bảng câu hỏi và phân tích bằng phần mềm SMART-PLS, sử dụng quy trình 4 bước của Baron và Kenny để kiểm định các tác động trực tiếp và trung gian.
Kết quả cho thấy nhận thức về sự mong muốn và tính khả thi KSKDXH có khả năng dự đoán YĐKSKDXH, trong đó tính khả thi có tác động mạnh mẽ hơn. Các tính cách kinh doanh truyền thống (tính chủ động, tính sáng tạo) và tính cách KDXH (sự đồng cảm, nghĩa vụ đạo đức) đều ảnh hưởng tích cực đến YĐKSKDXH, với nhận thức về sự mong muốn và tính khả thi đóng vai trò trung gian. Xu hướng chấp nhận rủi ro và nhu cầu thành tích không ảnh hưởng trực tiếp. Đối với giáo dục và kinh nghiệm, sự tự tin vào năng lực KSKDXH và kết quả mong đợi từ KSKDXH có tác động trực tiếp và tích cực đến YĐKSKDXH. Kinh nghiệm làm việc với các tổ chức xã hội ảnh hưởng tích cực đến cả sự tự tin và kết quả mong đợi, trong khi giáo dục KSKDXH chỉ ảnh hưởng đến sự tự tin.
Luận án đóng góp lý thuyết bằng cách cung cấp lược khảo hệ thống đầu tiên về YĐKSKDXH, mở rộng các mô hình lý thuyết hiện có (Mair và Noboa, 2006) và áp dụng SCCT trong bối cảnh KDXH. Về thực tiễn, nghiên cứu đề xuất các chính sách nhằm thúc đẩy tính chủ động, sáng tạo, sự đồng cảm, nghĩa vụ đạo đức, tăng cường các chương trình giáo dục KSKDXH và tạo cơ hội trải nghiệm thực tế để phát triển YĐKSKDXH tại Việt Nam.