Luận án Tác động của chính sách tăng tuổi nghỉ hưu đến cân đối Quỹ hưu trí và tử tuất ở Việt Nam

Tên luận án:

TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TĂNG TUỔI NGHỈ HƯU ĐẾN CÂN ĐỐI QUỸ HƯU TRÍ VÀ TỬ TUẤT Ở VIỆT NAM

Ngành:

TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG (KINH TẾ BẢO HIỂM)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung nghiên cứu tác động của chính sách tăng tuổi nghỉ hưu đến cân đối Quỹ hưu trí và tử tuất (HT&TT) tại Việt Nam, trong bối cảnh già hóa dân số đang tạo áp lực đáng kể lên tính bền vững tài chính của hệ thống hưu trí thực thanh thực chi. Từ năm 2021, Việt Nam đã bắt đầu thực hiện lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu, đánh giá và đo lường đầy đủ tác động của chính sách này.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đo lường tác động của chính sách tăng tuổi nghỉ hưu đến cân đối Quỹ HT&TT ở Việt Nam, từ đó làm cơ sở cho việc khuyến nghị chính sách. Cụ thể, luận án phân tích và đo lường tác động đến thu, chi và cân đối quỹ, đồng thời đánh giá việc thực hiện chính sách và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả, đảm bảo bền vững hệ thống hưu trí và mục tiêu an sinh xã hội. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn quốc, trong giai đoạn 1995-2021 và dự báo đến năm 2069, sử dụng kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu) và định lượng (mô hình kinh tế lượng với phần mềm Stata).

Những đóng góp mới của đề tài bao gồm việc làm rõ mối quan hệ giữa tăng tuổi nghỉ hưu với thu, chi và cân đối Quỹ HT&TT; chỉ ra tác động trong ngắn hạn và dài hạn; đo lường tác động của chính sách tăng tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động năm 2019; và đưa ra các khuyến nghị chính sách cụ thể.

Kết quả dự báo cho thấy việc điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu là cần thiết do tốc độ già hóa dân số nhanh và yêu cầu đảm bảo cân đối tài chính dài hạn. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào giải pháp tăng tuổi nghỉ hưu theo lộ trình hiện hành mà không có các điều chỉnh chính sách đồng bộ khác, Quỹ HT&TT vẫn sẽ đối mặt với nguy cơ mất cân đối (thu không đủ bù chi) vào khoảng năm 2041, chỉ kéo dài thêm 6 năm so với kịch bản không tăng tuổi nghỉ hưu, tiềm ẩn khả năng cạn kiệt. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải thực hiện đồng bộ các giải pháp cải cách chính sách BHXH, bao gồm mở rộng đối tượng tham gia, thúc đẩy tham gia BHXH khu vực phi chính thức, khuyến khích người lao động tham gia dài hơn, điều chỉnh cách tính và mức hưởng lương hưu, đa dạng hóa danh mục đầu tư quỹ, và điều chỉnh lương hưu độc lập với tiền lương đang làm việc. Đồng thời, nghiên cứu khuyến nghị phát triển mô hình BHXH đa tầng, đa trụ cột và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về BHXH để đạt được mục tiêu an sinh xã hội bền vững.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TĂNG TUỔI NGHỈ HƯU ĐẾN CÂN ĐỐI QUỸ HƯU TRÍ VÀ TỬ TUẤT

  • 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nước
  • 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước
  • 1.3. Kết luận về tổng quan nghiên cứu và xác lập vấn đề nghiên cứu

• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TĂNG TUỔI NGHỈ HƯU ĐẾN CÂN ĐỐI QUỸ HƯU TRÍ VÀ TỬ TUẤT

  • 2.1. Khái quát chung về Quỹ hưu trí và tử tuất
    • 2.1.1. Khái niệm
    • 2.1.2. Đặc điểm, vai trò của Quỹ HT&TT
    • 2.1.3. Nguồn hình thành Quỹ HT&TT
    • 2.1.4. Cơ chế tài chính của Quỹ HT&TT
  • 2.2. Các yếu tố tác động đến Quỹ HT&TT
  • 2.3. Kinh nghiệm chính sách tăng tuổi nghỉ hưu của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
  • 2.4. Khung phân tích mô phỏng tác động của tuổi nghỉ hưu đến quỹ hưu trí và tử tuất
    • 2.4.1. Khung mô phỏng tác động
    • 2.4.2. Các kịch bản mô phỏng

• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 3.1. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu nghiên cứu
  • 3.2. Nghiên cứu định tính
  • 3.3. Nghiên cứu định lượng
    • 3.3.1. Phương pháp dự báo tác động của tăng tuổi nghỉ hưu đến cân đối Quỹ HT&TT
    • 3.3.2. Chi tiết phương pháp dự báo Quỹ HT&TT ở Việt Nam
      • 3.3.2.1. Dự báo dân số
      • 3.3.2.2. Dự báo số người đóng bảo hiểm
      • 3.3.2.3. Dự báo số người hưởng lương hưu
      • 3.3.2.4. Dự báo về mức đóng trung bình
      • 3.3.2.5. Dự báo mức lương hưu bình quân
      • 3.3.2.6. Cân đối thu chi của hệ thống
  • 3.4. Số liệu sử dụng trong nghiên cứu định lượng
  • 3.5. Số liệu giả định và dự báo

• CHƯƠNG 4: DỰ BÁO TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TĂNG TUỔI NGHỈ HƯU ĐẾN CÂN ĐỐI QUỸ HƯU TRÍ VÀ TỬ TUẤT Ở VIỆT NAM

  • 4.1. Thực trạng tuổi nghỉ hưu và cân đối Quỹ HT&TT ở Việt Nam
    • 4.1.1. Quy định pháp luật về tuổi nghỉ hưu và Quỹ HT&TT ở Việt Nam
      • 4.1.1.1. Quy định pháp luật về tuổi nghỉ hưu ở Việt Nam
      • 4.1.1.2. Quy định pháp luật về Quỹ HT&TT ở Việt Nam
      • 4.1.1.3. Các quy định về chế độ hưu trí và tử tuất trong loại hình BHXH bắt buộc
    • 4.1.2. Thực trạng tuổi nghỉ hưu và cân đối Quỹ HT&TT ở Việt Nam
      • 4.1.2.1. Thực trạng tuổi nghỉ hưu ở Việt Nam
      • 4.1.2.2. Thực trạng cân đối Quỹ HT&TT ở Việt Nam
  • 4.2. Mô phỏng tác động của chính sách tăng tuổi nghỉ hưu đến cân đối Quỹ HT&TT
    • 4.2.1. Kịch bản mô phỏng tăng tuổi nghỉ hưu
    • 4.2.2. Tác động đến thị trường lao động
    • 4.2.3. Tác động đối với số người đóng, thời gian đóng và thu Quỹ HT&TT
      • 4.2.3.1. Tác động tới số người đóng
      • 4.2.3.2. Tác động tới thu BHXH
    • 4.2.4. Tác động đối với số người hưởng hưu, thời gian hưởng hưu và chi Quỹ HT&TT
      • 4.2.4.1. Tác động tới số người hưởng BHXH
      • 4.2.4.2. Tác động tới chi Quỹ HT&TT
    • 4.2.5. Tác động tới các khoản thu và chi BHXH khác
    • 4.2.6. Tác động tổng hợp đến cân đối Quỹ HT&TT

• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

  • 5.1. Một số kết luận
  • 5.2. Khuyến nghị
    • 5.2.1. Bối cảnh
    • 5.2.2. Đảm bảo việc thực hiện tăng tuổi nghỉ hưu theo luật định cùng với tăng tuổi nghỉ hưu thực tế của người lao động
    • 5.2.3. Thực hiện chế độ tuổi nghỉ hưu linh hoạt với từng nhóm đối tượng
    • 5.2.4. Thực hiện đồng bộ các giải pháp để đảm bảo tăng cường cân đối tài chính Quỹ HT&TT thông qua việc sớm cụ thể hóa các quan điểm cải cách chính sách BHXH vào trong thực tiễn
    • 5.2.5. Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện chính sách, pháp luật BHXH
    • 5.2.6. Nghiên cứu phát triển mô hình BHXH ở Việt Nam theo hướng đa tầng, đa trụ cột với các quỹ hưu trí đa dạng
    • 5.2.7. Hoạt động đánh giá dự báo tài chính Quỹ HT&TT cần được duy trì thường xuyên và được hỗ trợ bởi các giá trị giả định được kiểm chứng tính xác thực với mức độ sai số thấp nhất.
    • 5.2.8. Tiếp tục nâng cao nhận thức của người dân về chính sách BHXH
    • 5.2.9. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về BHXH