Tên luận án:
SỰ KHÁC BIỆT LỐI SỐNG GIỮA CÁC THẾ HỆ TRONG GIA ĐÌNH VEN ĐÔ HIỆN NAY (Khảo sát trường hợp xã Thuỵ Vân, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ)
Ngành:
Văn hoá học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Bản tóm tắt luận án tiến sĩ Văn hoá học này tập trung nghiên cứu sự khác biệt lối sống giữa các thế hệ trong gia đình ven đô, với trường hợp khảo sát tại xã Thuỵ Vân, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Luận án chỉ ra rằng quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế trong ba thập kỷ gần đây đã mang đến những biến đổi sâu sắc về lối sống trong đời sống xã hội Việt Nam. Gia đình, với tư cách là "tế bào" của xã hội, cũng chịu tác động mạnh mẽ, thể hiện qua sự thay đổi trong văn hoá gia đình và lối sống.
Xã Thuỵ Vân được chọn làm địa bàn nghiên cứu do có truyền thống văn hoá lâu đời và đang trải qua quá trình đô thị hoá mạnh mẽ, đặc biệt từ sau năm 1998 với sự hình thành khu công nghiệp. Nghiên cứu ghi nhận tỉ lệ người cao tuổi, tuổi thọ trung bình cao và số lượng lớn gia đình chung sống ba thế hệ trở lên tại địa phương này. Các thế hệ trong gia đình thể hiện cả sự giống nhau và khác nhau trong lối sống, chịu ảnh hưởng từ quá trình đô thị hoá, chuyển đổi phương thức mưu sinh và sự phát triển công nghệ thông tin.
Mục đích nghiên cứu là làm rõ sự khác biệt lối sống giữa các thế hệ, lý giải nguyên nhân gia tăng khác biệt, phân tích cách thích ứng của các thế hệ trong bối cảnh chuyển đổi xã hội hiện nay, và đưa ra dự báo về gia đình và lối sống tại Thuỵ Vân. Luận án tập trung vào bốn thành tố cơ bản của lối sống: hoạt động mưu sinh, hoạt động tiêu dùng, hoạt động giải trí, và đời sống tình cảm, gia đình. Phạm vi nghiên cứu về thời gian từ sau năm 1998, đặc biệt là giai đoạn từ năm 2017 đến nay, khảo sát ba thế hệ: trẻ (15-35 tuổi), trung niên (36-59 tuổi) và già/cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên). Các phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập tài liệu thứ cấp, điền dã dân tộc học, phỏng vấn và thảo luận nhóm.
Luận án đóng góp về mặt lý luận cho ngành văn hoá học và cung cấp kinh nghiệm nghiên cứu lối sống đa thế hệ. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu định hướng nhận thức và cung cấp căn cứ cho việc xây dựng chính sách về gia đình. Các lý thuyết được vận dụng gồm lý thuyết hành động xã hội của M.Weber, lý thuyết hiện đại hoá và luận điểm biến đổi giá trị của R.Inglehart, cùng lý thuyết giá trị của Trần Ngọc Thêm. Kết quả cho thấy mặc dù có những điểm tương đồng, sự khác biệt trong lối sống giữa các thế hệ là đáng kể và được giải thích thông qua số liệu định tính và định lượng. Đặc biệt, tại Thuỵ Vân, yếu tố văn hoá truyền thống và tinh thần hiếu học đã giúp các thế hệ đạt được sự thương thoả, điều chỉnh để hướng đến cân bằng hơn là mâu thuẫn.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của luận án
- 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu của luận án
- 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- 6.1. Ý nghĩa lý luận
- 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- 7. Kết cấu của luận án
- Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ LÝ THUYẾT VẬN DỤNG
- 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
- 1.1.1. Nghiên cứu về lối sống và lối sống gia đình
- 1.1.1.1. Nghiên cứu về lối sống
- 1.1.1.2. Nghiên cứu về lối sống gia đình
- 1.1.2. Nghiên cứu về thế hệ trong gia đình
- 1.1.2.1. Nghiên cứu về thế hệ người nói chung
- 1.1.2.2. Nghiên cứu thế hệ người trong gia đình
- 1.2. Tổng quan về xã Thuỵ Vân và gia đình xã Thuỵ Vân, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ
- 1.2.1. Tổng quan về xã Thuỵ Vân
- 1.2.1.1. Vị trí địa lý và tên gọi
- 1.2.1.2. Truyền thống văn hoá và đặc điểm dân cư
- 1.2.2. Tổng quan về gia đình xã Thuỵ Vân
- 1.2.2.1. Loại hình gia đình sống ba thế hệ trở lên chiếm số lượng lớn
- 1.2.2.2. Coi trọng và duy trì truyền thống hiếu học
- 1.2.2.3. Văn hoá gia đình chịu nhiều ảnh hưởng từ tư tưởng Nho giáo
- 1.3. Lý thuyết vận dụng
- 1.3.1. Lý thuyết hành động xã hội
- 1.3.2. Lý thuyết hiện đại hoá và luận điểm biến đổi giá trị giữa các thế hệ của Ronald Inglehart
- 1.3.3. Lý thuyết giá trị
- Tiểu kết chương 1
- Chương 2: SỰ KHÁC BIỆT TRONG HOẠT ĐỘNG MƯU SINH, HOẠT ĐỘNG TIÊU DÙNG VÀ HOẠT ĐỘNG GIẢI TRÍ
- 2.1. Sự khác biệt trong hoạt động mưu sinh
- 2.2. Sự khác biệt trong hoạt động tiêu dùng
- 2.2.1. Hoạt động tiêu dùng của thế hệ già
- 2.2.2. Hoạt động tiêu dùng của thế hệ trung niên
- 2.2.3. Hoạt động tiêu dùng của thế hệ trẻ
- 2.3. Sự khác biệt trong hoạt động giải trí
- 2.3.1. Hoạt động giải trí của thế hệ già
- 2.3.2. Hoạt động giải trí của thế hệ trung niên
- 2.3.3. Hoạt động giải trí của thế hệ trẻ
- Tiểu kết chương 2
- Chương 3: SỰ KHÁC BIỆT TRONG ĐỜI SỐNG TÌNH CẢM VÀ GIA ĐÌNH
- 3.1. Sự khác biệt trong tiêu chuẩn chọn bạn đời
- 3.2. Sự khác biệt trước vấn đề tình yêu, tình dục
- 3.2.1. Sự khác biệt trước vấn đề tình yêu
- 3.2.2. Sự khác biệt trước vấn đề tình dục
- 3.2.2.1. Vấn đề quan hệ tình dục trước hôn nhân
- 3.2.2.2. Vấn đề quan hệ tình dục ngoài hôn nhân
- 3.3. Sự khác biệt trong việc sinh con trai, con gái
- 3.4. Sự khác biệt về ứng xử trước mô hình tam đại đồng đường
- Tiểu kết chương 3
- Chương 4: NGUYÊN NHÂN, KẾT QUẢ VÀ SỰ ỨNG PHÓ/THÍCH ỨNG CỦA CÁC THẾ HỆ Ở THUỴ VÂN ĐỐI VỚI SỰ GIA TĂNG KHÁC BIỆT VỀ LỐI SỐNG
- 4.1. Nguyên nhân gia tăng sự khác biệt về lối sống giữa các thế hệ trong gia đình xã Thuỵ Vân
- 4.1.1. Sự tác động của chuyển đổi kinh tế - xã hội ở Thuy Vân
- 4.1.1.1. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế
- 4.1.1.2. Thay đổi cảnh quan làng xã
- 4.1.1.3. Thay đổi cơ cấu dân cư
- 4.1.2. Sự tác động của các phương tiện truyền thông đại chúng
- 4.1.3. Các chính sách liên quan đến gia đình và lối sống trong gia đình, làng xã
- 4.2. Sự ứng phó/thích ứng của các thế hệ trước sự khác biệt về lối sống trong gia đình
- 4.2.1. Thế hệ người cao tuổi: cố gắng níu giữ, bảo lưu các yếu tố truyền thống
- 4.2.2. Thế hệ người trung tuổi: cố gắng cân bằng giữa truyền thống và đổi mới
- 4.2.3. Thế hệ trẻ: cởi mở, sẵn sàng tiếp nhận cái mới.
- 4.3. Kết quả/hệ quả của sự gia tăng về cường độ và tốc độ của sự khác biệt về lối sống giữa các thế hệ trong gia đình ở Thuỵ Vân
- 4.4. Nét riêng và tương lai của gia đình đa thế hệ ở Thuỵ Vân
- KẾT LUẬN