SINH KẾ THÍCH ỨNG CỦA CƯ DÂN TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
Dân tộc học
Luận án "SINH KẾ THÍCH ỨNG CỦA CƯ DÂN TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA" của LƯ THÚY LIÊN, hoàn thành tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế vào năm 2022, là một công trình nghiên cứu Tiến sĩ Dân tộc học.
Nghiên cứu này tập trung vào vấn đề sinh kế thích ứng của cư dân tái định cư (TĐC) tại Đà Nẵng, một thành phố "đầu tàu" đang trải qua quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) mạnh mẽ. Sự phát triển đô thị nhanh chóng của Đà Nẵng, được thúc đẩy bởi các chính sách và dự án giải tỏa, di dời đất đai quy mô lớn, đã dẫn đến việc hình thành một lớp cư dân TĐC mới. Các cư dân này phải đối mặt với thách thức lớn trong việc điều chỉnh sinh kế để thích ứng với môi trường sống và điều kiện kinh tế-xã hội mới.
Mục đích chính của luận án là mô tả, đánh giá và phân tích cấu trúc sinh kế thích ứng của cư dân TĐC, thông qua việc xem xét quá trình biến đổi các hoạt động sinh kế từ trước đến sau tái định cư. Từ đó, luận án đánh giá khả năng thích ứng về sinh kế của họ và đề xuất cơ sở khoa học, thực tiễn nhằm gia tăng khả năng thích ứng này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khu TĐC trên địa bàn sáu quận và một huyện của Đà Nẵng, trong giai đoạn từ năm 1997 đến 2020. Tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu như thu thập tư liệu thành văn, điền dã dân tộc học, so sánh đối chiếu, phân tích tổng hợp, cùng các phương pháp định tính và định lượng.
Luận án chỉ ra rằng, trong bối cảnh CNH, HĐH, cư dân TĐC Đà Nẵng đã thực hiện nhiều hoạt động sinh kế đa dạng, chuyển dịch từ nông nghiệp và ngư nghiệp truyền thống sang các ngành nghề dịch vụ, thương mại, lao động kỹ thuật và thủ công. Nghiên cứu bổ sung lý thuyết sinh kế của DFID (vốn tự nhiên, vốn xã hội, vốn con người, vốn vật chất, vốn tài chính) vào khung phân tích, vốn được cho là phù hợp hơn trong việc đánh giá sự lựa chọn sinh kế của cư dân TĐC so với lý thuyết vốn của Bourdieu. Ba mô hình sinh kế thích ứng được xác định bao gồm dạng nguyên thể, dạng biến thể và dạng đa thể, trong đó mô hình đa thể phổ biến nhất, phản ánh tính linh hoạt và đa dạng ngành nghề của sinh kế trong bối cảnh đô thị hóa.
Kết luận của luận án nhấn mạnh rằng quá trình CNH, HĐH không chỉ tạo ra tình trạng TĐC mà còn định hình môi trường sống mới, mang lại cả cơ hội và thách thức. Luận án đề xuất các kiến nghị cụ thể cho chính quyền thành phố Đà Nẵng, bao gồm việc xây dựng chính sách hỗ trợ toàn diện về dạy nghề, việc làm, tài chính, bảo hiểm xã hội; tăng cường nghiên cứu dân tộc học trước khi triển khai dự án; phổ cập thông tin và nâng cao nhận thức cho người dân; và khuyến khích sự năng động, tự chủ, cũng như tinh thần tương trợ trong cộng đồng để tăng cường khả năng thích ứng sinh kế bền vững.