Tên luận án:
QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN TRONG HIẾN PHÁP NHẬT BẢN VÀ HIẾN PHÁP VIỆT NAM
Ngành:
Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tiến sĩ "Quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản và Hiến pháp Việt Nam" của Nguyễn Ngọc Nghiệp tập trung vào việc nghiên cứu so sánh chế định quyền con người (QCN) và quyền công dân (QCD) trong Hiến pháp của hai quốc gia. Đề tài xuất phát từ nhận định QCN là vấn đề trung tâm trong phát triển xã hội, và Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện việc hiến định QCN,QCD phù hợp thông lệ quốc tế. Nhật Bản, với những tương đồng văn hóa và thành công trong tiếp thu luật pháp phương Tây, được chọn làm đối tượng tham khảo lý tưởng.
Mục đích chính của luận án là phân tích so sánh chế định QCN,QCD trong Hiến pháp Nhật Bản và Hiến pháp Việt Nam, từ đó rút ra những giá trị tham khảo để hoàn thiện chế định này trong Hiến pháp Việt Nam 2013. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm tổng quan tình hình nghiên cứu, phân tích lý luận về QCN,QCD trong Hiến pháp, so sánh các đặc trưng và yếu tố cấu thành của chế định này ở hai nước (phạm vi, cách thức, hiệu lực, cơ chế bảo đảm), và xác định các giá trị tham khảo từ Hiến pháp Nhật Bản để đề xuất giải pháp cho Việt Nam.
Luận án đã chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cấu trúc và nội dung của chế định QCN,QCD giữa hai Hiến pháp, đồng thời lý giải sự vận động và xu hướng phát triển của chúng dựa trên các đặc điểm lịch sử, văn hóa, chính trị, xã hội và pháp luật. Về mặt khoa học, luận án hệ thống hóa các lý thuyết về QCN,QCD theo Hiến pháp và phân tích xu hướng phát triển của chế định này ở cả hai nước. Về thực tiễn, nghiên cứu cung cấp tư liệu tham khảo hữu ích cho Quốc hội và các cơ quan nhà nước Việt Nam trong việc sửa đổi, thực thi Hiến pháp, cũng như cho các cơ sở học thuật.
Kết quả nghiên cứu khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa Hiến pháp và nhân quyền, trong đó Hiến pháp là công cụ ghi nhận và bảo đảm nhân quyền. Quá trình lập hiến ở cả hai nước cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức về tầm quan trọng của QCN,QCD, với các quy định ngày càng được hoàn thiện. Luận án đề xuất Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện nội dung chế định QCN,QCD trong Hiến pháp 2013, đặc biệt là sửa đổi các quy định về giới hạn quyền, chủ thể quyền, nội hàm quyền, bổ sung quyền hiến định phù hợp luật quốc tế, cũng như hoàn thiện cơ chế bảo đảm bằng việc thành lập cơ quan bảo hiến, cơ quan nhân quyền quốc gia và tăng cường vị thế độc lập của tòa án.
Mục lục chi tiết:
MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của đề tài
- 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
- 4.1. Phương pháp luận
- 4.2. Phương pháp nghiên cứu
- 5. Những điểm mới của luận án
- 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
- 7. Kết cấu của luận án
- Chương 1 - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
- Chương 2 - Những vấn đề lý luận về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp.
- Chương 3 - Những điểm tương đồng và khác biệt về việc hiến định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản và Hiến pháp Việt Nam.
- Chương 4 - Hoàn thiện chế định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 2013 của Việt Nam - những giá trị tham khảo từ Hiến pháp Nhật Bản.
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
- 1.1.Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
- 1.1.1.Nhóm các công trình nghiên cứu về Hiến pháp
- 1.1.2.Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền con người, quyền công dân và cơ chế bảo đảm quyền con người, quyền công dân
- 1.1.3.Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền con người và quyền công dân trong Hiến pháp
- 1.1.4.Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 2013 của Việt Nam
- 1.1.5.Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền con người, quyền công dân ở Nhật Bản
- 1.1.6. Nhóm các công trình nghiên cứu về cấy ghép pháp luật và luật hiến pháp so sánh
- 1.2. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
- 1.3. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
- 1.4. Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu của luận án
- 1.4.1. Giả thuyết khoa học
- 1.4.2. Câu hỏi nghiên cứu
- Tiểu kết Chương 1
CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN TRONG HIẾN PHÁP
- 2.1. Những vấn đề lý luận về quyền con người, quyền công dân
- 2.1.1. Khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm, sự phát triển của quyền con người
- 2.1.1.1. Khái niệm quyền con người
- 2.1.1.2. Nguồn gốc, đặc điểm của quyền con người
- 2.1.1.3. Sự phát triển của quyền con người
- 2.1.1.4.Các yếu tố tác động đến quyền con người
- 2.1.2. Khái niệm quyền công dân
- 2.1.3. Phân biệt quyền con người và quyền công dân
- 2.1.4. Tầm quan trọng của việc đảm bảo quyền con người ở các quốc gia trong thời đại ngày nay
- 2.2. Những vấn đề lý luận về Hiến pháp
- 2.2.1. Khái niệm, đặc điểm của Hiến pháp
- 2.2.1.1. Khái niệm
- 2.2.1.2. Đặc điểm của Hiến pháp
- 2.3. Mối quan hệ giữa Hiến pháp và quyền con người, quyền công dân
- 2.3.1. Quyền con người, quyền công dân là một động lực để Hiến pháp ra đời
- 2.3.2. Quyền con người, quyền công dân là một bộ phận quan trọng cấu thành Hiến pháp
- 2.3.3. Hiến pháp là công cụ pháp lý bảo đảm quyền con người, quyền công dân
- 2.4. Cơ chế bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp
- Tiểu kết Chương 2
CHƯƠNG 3 NHỮNG ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT VỀ VIỆC HIẾN ĐỊNH QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN TRONG HIẾN PHÁP NHẬT BẢN VÀ HIẾN PHÁP VIỆT NAM
- 3.1. Khái quát lịch sử hiến định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản và Hiến pháp Việt Nam
- 3.1.1. Lịch sử hiến định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản
- 3.1.1.1. Hiến định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Minh Trị 1889
- 3.1.1.2.Hiến định quyền con người và quyền công dân trong Hiến pháp hiện hành 1946 của Nhật Bản
- 3.1.2.Lịch sử hiến định quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam
- 3.1.2.1.Hiến định quyền công dân trong Hiến pháp 1946 của Việt Nam
- 3.1.2.2.Hiến định quyền công dân trong Hiến pháp 1959
- 3.1.2.3. Hiến định quyền công dân trong Hiến pháp 1980
- 3.1.2.4. Hiến định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 1992
- 3.1.2.5. Hiến định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 2013
- 3.1.3. Những điểm tương đồng và khác biệt về lịch sử hiến định quyền con người, quyền công dân ở Nhật Bản và Việt Nam
- 3.1.3.1. Điểm tương đồng
- 3.1.3.2 Những điểm khác biệt
- 3.2. Chế định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 1946 của Nhật Bản và Hiến pháp 2013 của Việt Nam
- 3.2.1. Cách thức, phạm vi ghi nhận quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản 1946 và Hiến pháp Việt Nam 2013
- 3.2.1.1. Cách thức, phạm vi ghi nhận quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản 1946
- 3.2.1.2. Cách thức, phạm vi ghi nhận quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Việt Nam 2013
- 3.2.2. Hiệu lực, hiệu quả và cơ chế bảo đảm thực thi quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp Nhật Bản 1946 và Hiến pháp Việt Nam 2013
- 3.2.2.1. Hiệu lực, hiệu quả và cơ chế bảo đảm thực thi quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp Nhật Bản 1946
- 3.2.2.2. Hiệu lực, hiệu quả và cơ chế bảo đảm thực thi quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp Việt Nam 2013
- 3.2.3. Những tương đồng và khác biệt cơ bản giữa hai chế định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Nhật Bản 1946 và Hiến pháp Việt Nam 2013
- 3.2.3.1 Những điểm tương đồng
- 3.2.3.2 Những điểm khác biệt
- Tiểu kết Chương 3
CHƯƠNG 4 HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN TRONG HIẾN PHÁP 2013 CỦA VIỆT NAM – NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO TỪ NHẬT BẢN
- 4.1. Nhận thức về việc tiếp nhận pháp luật nước ngoài
- 4.2.Tham khảo những giá trị của Hiến pháp Nhật Bản 1946 để hoàn thiện nội dung chế định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 2013 của Việt Nam
- 4.3. Tham khảo những giá trị của Hiến pháp Nhật Bản 1946 để hoàn thiện cơ chế hiến định bảo đảm các quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp 2013 của Việt Nam
- Tiểu kết Chương 4
KẾT LUẬN