Luận án Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục

Tên luận án:

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI CĂN BẢN VÀ TOÀN DIỆN GIÁO DỤC

Ngành:

QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học (DH) ở trường tiểu học (TH) tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục. Đề tài xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của Nghị quyết 29-NQ/TW về chuyển dịch từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất học sinh (HS), đồng thời nhận thấy thực trạng giáo dục TH và hoạt động DH tại TPHCM còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập và sự phát triển xã hội.

Mục đích nghiên cứu là đề xuất các biện pháp (BP) quản lý hoạt động DH tại trường TH nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục. Luận án đặt ra các câu hỏi về những vấn đề cần đổi mới, cách tiếp cận và biện pháp quản lý hiệu quả, cùng các yếu tố quyết định thành công của sự đổi mới. Giả thuyết khoa học nhấn mạnh sự chuyển đổi từ hoạt động DH lấy kiến thức làm trọng tâm sang phát triển năng lực HS, đòi hỏi nhà quản lý (QL) có quan điểm mới, cập nhật kiến thức và kỹ năng DH theo định hướng hình thành năng lực, lấy HS làm trung tâm.

Nghiên cứu đã hệ thống hóa và xây dựng cơ sở lý luận, pháp lý về QL hoạt động DH, xác định nguyên tắc, nội dung, hình thức QL và các yếu tố ảnh hưởng. Về thực tiễn, luận án làm rõ thực trạng hoạt động DH và QL hoạt động DH, chỉ ra những bất cập so với yêu cầu đổi mới. Các luận điểm bảo vệ tập trung vào quan điểm chuyển từ QL hoạt động DH lấy kiến thức sang QL hoạt động DH với mục tiêu hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất HS là phù hợp, khoa học; thực trạng QL hoạt động DH tại TPHCM còn nhiều bất cập; và các BP QL được đề xuất bao quát toàn diện các yếu tố cấu thành hoạt động DH (hoạt động dạy, hoạt động học, môi trường DH).

Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy chất lượng giáo dục, đặc biệt là phẩm chất và năng lực HS, đạt tỷ lệ cao. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế trong nhận thức và năng lực QL của cán bộ QL các cấp, việc phân công giảng dạy chưa khách quan, công tác bồi dưỡng giáo viên còn phụ thuộc cơ chế, và cơ sở vật chất chưa đảm bảo tối ưu. Từ đó, luận án đề xuất một BP chung và ba nhóm BP QL hoạt động DH (quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt động học, và quản lý môi trường DH) bao gồm 10 BP cụ thể, được đánh giá là cấp thiết và khả thi để áp dụng.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
  • 4. Phạm vi nghiên cứu
  • 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 6. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học
    • 6.1. Câu hỏi nghiên cứu
    • 6.2. Giả thuyết khoa học
  • 7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
    • 7.1. Phương pháp luận
      • 7.1.1. Tiếp cận hệ thống
      • 7.1.2. Tiếp cận phát triển
      • 7.1.3. Tiếp cận hoạt động
      • 7.1.4. Tiếp cận sư phạm tương tác
    • 7.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
      • 7.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
      • 7.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn và tổng kết kinh nghiệm
        • 7.2.2.1. Phương pháp điều tra bằng phiếu
        • 7.2.2.2. Phương pháp phỏng vấn
        • 7.2.2.3. Phương pháp thử nghiệm
        • 7.2.2.4. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
        • 7.2.2.5. Phương pháp phân tích sản phẩm thực tiễn
      • 7.2.3. Các phương pháp xử lý số liệu thống kê toán học
  • 8. Đóng góp mới của luận án
    • 8.1. Về lý luận
    • 8.2. Về thực tiễn
  • 9. Luận điểm bảo vệ

• CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI CĂN BẢN VÀ TOÀN DIỆN GIÁO DỤC TIỂU HỌC VIỆT NAM

  • 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
    • 1.1.1. Các nghiên cứu về hoạt động dạy học ở tiểu học
      • 1.1.1.1. Ở nước ngoài
      • 1.1.1.2. Ở Việt Nam
    • 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở tiểu học
      • 1.1.2.1. Ở nước ngoài
      • 1.1.2.2. Ở Việt Nam
  • 1.2. Những khái niệm cơ bản
    • 1.2.1. Quản lý
    • 1.2.2. Hoạt động dạy học
    • 1.2.3. Quản lý hoạt động dạy học
  • 1.3. Hoạt động dạy học ở cấp tiểu học
    • 1.3.1. Vị trí, vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường TH
      • 1.3.1.1. Vị trí, vai trò
      • 1.3.1.2. Nhiệm vụ và quyền hạn
    • 1.3.2. Đặc trưng hoạt động dạy học ở cấp tiểu học
      • 1.3.2.1. Đặc trưng của học sinh tiêu học
        • a. Về nhận thức
        • b. Về tri giác
        • c. Về khả năng chú ý
        • d. Về trí nhớ
        • e. Về tưởng tượng
        • g. Về tư duy và sự phát triển tư duy
      • 1.3.2.2. Mục tiêu dạy học tiểu học
      • 1.3.2.3. Nội dung hoạt động dạy học tiểu học
      • 1.3.2.4. Đặc điểm hoạt động dạy học tiểu học
  • 1.4. Yêu cầu hoạt động dạy học ở cấp tiểu học trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
    • 1.4.1. Mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện đối với hoạt động DH ở cấp TH [3]
    • 1.4.2. Nội dung đổi mới căn bản và toàn diện đối với hoạt động DH ở cấp TH
  • 1.5. Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo tiếp cận sư phạm tương tác trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
    • 1.5.1. Tiếp cận sư phạm tương tác trong quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học
    • 1.5.2. Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo tiếp cận sư phạm tương tác
      • 1.5.2.1. Quản lý hoạt động dạy
        • a. Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học
        • b. Quản lý đổi mới phương pháp dạy học
        • c. Quản lý việc triển khai quan điểm sư phạm tương tác vào trong hoạt động dạy của GV
        • d. Quản lý việc sử dụng, bồi dưỡng đội ngũ GV
        • e. Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá giáo viên
      • 1.5.2.2. Quản lý hoạt động học
        • a. Quản lý việc triển khai học tập theo quan điểm sư phạm tương tác cho HS
        • b. Quản lý việc hình thành kĩ năng tự học cho HS
        • c. Quản lý đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS theo mục tiêu phát triển năng lực
      • 1.5.2.3. Quản lý môi trường dạy học
        • a. Quản lý môi trường dạy học bên trong
        • b. Quản lý môi trường bên ngoài nhà trường
      • 1.5.2.4. Mối quan hệ tương tác giữa ba thành tố cơ bản quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt động học và quản lý môi trường dạy học ở trường tiểu học trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
        • a. Quản lý tương tác hoạt động dạy - hoạt động học
        • b. Quản lý tương tác hoạt động học - hoạt động học
        • c. Quản lý tương tác hoạt động dạy, hoạt động học, môi trường DH
  • 1.6. Kết luận chương 1

• CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI CĂN BẢN VÀ TOÀN DIỆN GIÁO DỤC

  • 2.1. Khái quát về nghiên cứu thực trạng
    • 2.1.1. Mục đích nghiên cứu
    • 2.1.2. Nội dung nghiên cứu
    • 2.1.3. Địa bàn nghiên cứu: 12 quận (huyện), mỗi quận (huyện) 2 trường TH
    • 2.1.4. Đối tượng nghiên cứu: 324 CBQL (Cấp Phòng: 108; Cấp trường: 216); 300 GV; 480HS; 120 PHHS
    • 2.1.5. Phương pháp nghiên cứu
  • 2.2. Kết quả nghiên cứu thực tiễn
    • 2.2.1. Khái quát chung về đặc điểm địa lý tự nhiên và kinh tế - văn hóa- xã hội - giáo dục TPHCM
      • 2.2.1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên
      • 2.2.1.2. Đặc điểm kinh tế
      • 2.2.1.3. Đặc điểm văn hóa - xã hội
      • 2.2.1.4. Đặc điểm giáo dục
    • 2.2.2. Khái quát chung về phát triển giáo dục tiểu học tại TPHCM
      • 2.2.2.1. Mạng lưới trường, lớp và quy mô phát triển
      • 2.2.2.2. Đội ngũ giáo viên
      • 2.2.2.3. Chất lượng dạy và học
      • 2.2.2.4. Cơ sở vật chất, trang thiết bị
      • 2.2.2.5. Công tác quản lý
    • 2.2.3. Thực trạng hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
      • 2.2.3.1. Thực trạng quy mô phát triển lớp và học sinh
      • 2.2.3.2. Thực trạng hoạt động dạy
        • a. Thực trạng đội ngũ giáo viên
        • b. Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học
        • c. Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
        • d. Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn
      • 2.2.3.3. Thực trạng hoạt động học
        • a. Thực trạng chất lượng giáo dục, kết quả học tập
        • b. Thực trạng tổ chức hoạt động dạy học 1 buổi/ngày
        • c. Thực trạng tổ chức hoạt động dạy học 2 buổi/ngày
      • 2.2.3.4. Thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động dạy và học
    • 2.2.4. Thực trạng về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
      • 2.2.4.1. Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý
      • 2.2.4.2. Quản lý hoạt động dạy
        • a. Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học
        • b. Quản lý đổi mới phương pháp giảng dạy
        • c. Quản lý triển khai quan điểm sư phạm tương tác vào trong hoạt động dạy của giáo viên
        • d. Quản lý việc sử dụng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên
        • e. Quản lý việc kiêm tra, đánh giá giáo viên
      • 2.2.4.3. Quản lý hoạt động học
        • a. Quản lý việc triển khai học tập theo quan điểm sư phạm tương tác cho học sinh
        • b. Quản lý việc hình thành kĩ năng tự học cho học sinh
        • c. Quản lý việc đôi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo mục tiêu phát triển năng lực
      • 2.2.4.4. Quản lý môi trường dạy học
        • a. Quản lý môi trường dạy học bên trong
        • b. Quản lý môi trường bên ngoài nhà trường
    • 2.2.5. Đánh giá chung
      • 2.2.5.1. Những mặt mạnh
      • 2.2.5.2. Những mặt hạn chế
      • 2.2.5.3. Nguyên nhân của những thành công và những hạn chế trong công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
  • 2.3. Kết luận chương 2

• CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI CĂN BẢN VÀ TOÀN DIỆN GIÁO DỤC

  • 3.1. Định hướng phát triển giáo dục tiểu học của TPHCM trong những năm tới
    • 3.1.1. Phương hướng chung
    • 3.1.2. Nhiệm vụ trọng tâm
  • 3.2. Nguyên tắc cơ bản của việc đề xuất biện pháp
    • 3.2.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu, toàn diện
    • 3.2.2. Đảm bảo tính thực tiễn
    • 3.2.3. Đảm bảo tính khả thi, hiệu quả
    • 3.2.4. Đảm bảo tính khoa học, đồng bộ
    • 3.2.5. Đảm bảo tính hệ thống, kế thừa và phát triển
  • 3.3. Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
    • 3.3.1. Biện pháp chung: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý các cấp và giáo viên về công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
    • 3.3.2. Nhóm biện pháp quản lý hoạt động DẠY ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
      • 3.3.2.1. BP 1: Đổi mới việc QL xây dựng và thực hiện kế hoạch DH
      • 3.3.2.2. BP 2: Hoàn thiện việc QL thực hiện đổi mới PPDH theo quan điểm sư phạm tương tác
      • 3.3.2.3. BP 3: Tăng cường việc quản lý triển khai quan điểm sư phạm tương tác vào trong hoạt động dạy học của giáo viên
      • 3.3.2.4. BP 4: Đổi mới việc QL sử dụng và bồi dưỡng đội ngũ GV
      • 3.3.2.5. BP 5: Đổi mới việc quản lý kiểm tra, đánh giá GV
    • 3.3.3. Nhóm biện pháp quản lý hoạt động HỌC ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
      • 3.3.3.1. BP 6: Tăng cường việc quản lý triển khai học tập theo quan điểm sư phạm tương tác cho học sinh
      • 3.3.3.2. BP 7: Quản lý hình thành kĩ năng tự học cho học sinh
      • 3.3.3.3. BP 8: Đổi mới việc quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo mục tiêu phát triển năng lực
    • 3.3.4. Nhóm biện pháp quản lý môi trường dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
      • 3.3.4.1. BP 9: Tăng cường QL môi trường DH bên trong
      • 3.3.4.2. BP 10: Nâng cao hiệu quả QL môi trường bên ngoài nhà trường
  • 3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp
  • 3.5. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
    • 3.5.1. BP chung: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ CBQL các cấp và GV về công tác QL hoạt động DH ở trường TH tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD
    • 3.5.2. Nhóm BP QL hoạt động DẠY ở trường TH tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD
    • 3.5.3. Nhóm BP QL hoạt động HỌC ở trường TH tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD
    • 3.5.4. Nhóm BP QL môi trường DH ở trường TH tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD
    • 3.5.5. Đánh giá kết quả khảo nghiệm
  • 3.6. Thử nghiệm một số biện pháp đã đề xuất
    • 3.6.1. Mục đích thử nghiệm
    • 3.6.2. Nội dung thử nghiệm
    • 3.6.3. Giới hạn không gian: 24 trường TH thuộc địa bàn 12/24 quận (huyện) của TPHCM
    • 3.6.4. Giới hạn thời gian
    • 3.6.5. Giới hạn khách thể khảo sát
    • 3.6.6. Phương pháp và tiến trình thử nghiệm
      • 3.6.6.1. Chuân bị thử nghiệm
      • 3.6.6.2. Triển khai thử nghiệm chung
      • 3.6.6.3. Triển khai thử nghiệm các nội dung cụ thể
    • 3.6.7. Kết quả thử nghiệm
    • 3.6.8. Đánh giá chung kết quả thử nghiệm
  • 3.7. Kết luận chương 3

• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

  • 1. Kết luận
  • 2. Khuyến nghị
    • 2.1. Đối với Nhà nước
    • 2.2. Đối với Bộ GD và ĐT
    • 2.3. Đối với Sở GD và ĐT TPHCM
    • 2.4. Đối với Phòng GD và ĐT các quận (huyện) ttên địa bàn TPHCM
    • 2.5. Đối với CBQL các trường TH