PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU THEO HƯỚNG THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT TẠI TỈNH HÒA BÌNH
Kinh tế nông nghiệp
Bản tóm tắt luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phát triển sản xuất rau theo hướng Thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) tại tỉnh Hòa Bình. Đề tài nghiên cứu xuất phát từ thực trạng việc áp dụng quy trình VietGAP trên cả nước còn hạn chế, chủ yếu dừng lại ở mô hình, cùng với tiềm năng lớn nhưng quy mô sản xuất rau VietGAP tại Hòa Bình còn nhỏ, chưa tương xứng. Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất định hướng, giải pháp thúc đẩy phát triển sản xuất rau VietGAP tại tỉnh Hòa Bình.
Nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất rau theo hướng VietGAP, bao gồm khái niệm, ý nghĩa, đặc điểm và các yếu tố tác động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các loại rau tươi dùng làm thực phẩm tại tỉnh Hòa Bình, thu thập số liệu từ năm 2010 đến 2015. Các phương pháp tiếp cận đa dạng được sử dụng như tiếp cận theo loại hình tổ chức sản xuất, xã hội học, có sự tham gia, chuỗi giá trị và quy trình VietGAP, cùng với các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, việc ban hành và triển khai chính sách, quy hoạch VietGAP ở Hòa Bình còn chậm và phân tán. Diện tích sản xuất rau an toàn/VietGAP chiếm tỷ lệ rất thấp (dưới 2% tổng diện tích rau của tỉnh). Các doanh nghiệp và tổ hợp tác/HTX là các chủ thể thực hiện tốt nhất các nội dung của quy trình VietGAP, trong khi các hộ sản xuất đơn lẻ còn nhiều hạn chế. Mức độ tuân thủ quy trình VietGAP của hộ người dân tộc thiểu số khi tham gia sản xuất rau an toàn/VietGAP có xu hướng tốt hơn hộ người Kinh ở một số nội dung. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của sản xuất rau VietGAP tuy cao hơn rau thường nhưng mức chênh lệch còn thấp, chưa đủ sức hấp dẫn. Công tác liên kết trong sản xuất và tiêu thụ còn yếu, và chi phí cấp giấy chứng nhận VietGAP còn cao.
Các yếu tố tích cực thúc đẩy phát triển bao gồm tiềm năng đất đai, nguồn nước dồi dào, thị trường đầu ra lớn và tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng tốt. Ngược lại, nhiệt độ tăng, lượng mưa thấp, cơ sở hạ tầng kém, chính sách chậm và thiếu đồng bộ, công tác chỉ đạo/kiểm tra/giám sát chưa thường xuyên, cùng với năng lực tiếp cận và nguồn lực yếu của chủ thể sản xuất là những rào cản chính. Luận án đề xuất các định hướng và nhóm giải pháp trọng tâm về quy hoạch, tổ chức sản xuất, nâng cao nhân lực, thị trường và quản lý nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển bền vững sản xuất rau VietGAP tại Hòa Bình, đồng thời kiến nghị Nhà nước xây dựng chính sách tổng thể, Bộ Nông nghiệp và PTNT rà soát, đơn giản hóa quy định VietGAP, và các cấp tập trung đầu tư nghiên cứu khoa học và công nghệ.