Tên luận án:
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC TÁC PHẨM TỰ SỰ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA HỆ THỐNG PHIẾU HỌC TẬP
Ngành:
Lý luận và PPDH bộ môn Văn và tiếng Việt
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục này tập trung vào việc phát triển năng lực tự học (NLTH) tác phẩm tự sự (TPTS) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) thông qua hệ thống phiếu học tập (PHT). Đề tài xuất phát từ nhận định phát triển năng lực người học, đặc biệt là năng lực tự học, là xu hướng giáo dục toàn cầu và mục tiêu cốt lõi của giáo dục Việt Nam hiện nay, trong đó môn Ngữ văn giữ vai trò quan trọng.
Mục đích nghiên cứu là làm rõ NLTH TPTS của học sinh, trên cơ sở đó xây dựng và hướng dẫn sử dụng hệ thống PHT có khả năng tác động, phát triển các thành tố của NLTH TPTS, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực người học theo định hướng đổi mới giáo dục. Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về năng lực, tự học, và PHT, từ đó xác định khoảng trống cần nghiên cứu về phát triển NLTH TPTS trong môn Ngữ văn.
Công trình này xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn vững chắc, bao gồm khái niệm và cấu trúc của NLTH, vai trò của PHT trong dạy học Ngữ văn, đặc điểm và tiếp nhận TPTS, cùng NLTH trong học tập TPTS. Thực tiễn khảo sát cho thấy mặc dù NLTH đã được quan tâm trong chương trình giáo dục, việc triển khai thực tế còn chưa đạt hiệu quả mong muốn.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất thiết kế một hệ thống PHT phát triển NLTH TPTS cho học sinh THPT. Hệ thống này được xây dựng dựa trên các nguyên tắc đảm bảo mục tiêu dạy học TPTS, bám sát đặc điểm thi pháp của TPTS và các thành tố NLTH, phối hợp hiệu quả các kênh biểu đạt, đồng thời linh hoạt khơi gợi hứng thú và tiềm năng sáng tạo của giáo viên và học sinh. Quy trình thiết kế PHT bao gồm xây dựng chuẩn đánh giá, xác định mục tiêu, lập ma trận phát triển NLTH và tiến hành thiết kế phiếu. Hệ thống PHT được phân loại theo tiến trình đọc và các thành tố năng lực, với các mức độ phát triển khác nhau, nhằm giảm dần sự hỗ trợ của giáo viên và tăng cường tính độc lập của học sinh.
Kết quả thực nghiệm sư phạm tại 05 trường THPT tỉnh Kiên Giang đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của hệ thống PHT đề xuất. Việc sử dụng PHT giúp học sinh chủ động, tích cực hơn trong đọc hiểu TPTS, nâng cao kĩ năng giải mã văn bản, kiến tạo, hợp tác, phát hiện và giải quyết vấn đề, tạo không khí học tập sinh động và hiệu quả. Luận án không chỉ góp phần đổi mới dạy học Ngữ văn nói chung và TPTS lớp 11 nói riêng mà còn mở ra triển vọng phát triển NLTH trong các thể loại văn bản khác, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Mục lục chi tiết:
-
MỞ ĐẦU
- 1. Lí do chọn đề tài
- 1.1. Phát triển năng lực người học trở thành xu hướng phổ quát của giáo dục thế giới, là mục tiêu đổi mới trọng tâm của nền giáo dục nước ta hiện nay
- 1.2. Tự học là năng lực cốt lõi cần được hình thành và phát triển để mỗi cá nhân có thể học tập suốt đời, đáp ứng được nhu cầu của đời sống
- 1.3. Hoạt động dạy học tác phẩm tự sự trong chương trình môn Ngữ văn tuy đã có những đổi mới nhất định song vẫn cần tăng cường đẩy mạnh việc phát triển năng lực tự học cho học sinh
- 1.4. Phiếu học tập là một công cụ tác động hiệu quả để thúc đẩy quá trình tự học của học sinh trong dạy học TPTS ở trường phổ thông
- 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu
- 4.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- 4.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- 5. Giả thuyết khoa học
- 6. Đóng góp của luận án
- 7. Bố cục của luận án
-
NỘI DUNG
- Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC TÁC PHẨM TỰ SỰ CHO HỌC SINH QUA HỆ THỐNG PHIẾU HỌC TẬP
- 1.1. Những nghiên cứu về vấn đề năng lực và phát triển năng lực người học
- 1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
- 1.1.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước
- 1.2. Những nghiên cứu về tự học và tự học trong dạy học tác phẩm tự sự
- 1.2.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
- 1.2.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước
- 1.3. Những nghiên cứu về Phiếu học tập và Phiếu học tập trong dạy học Ngữ văn
- 1.3.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
- 1.3.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước
- Chương 2 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM TỰ SỰ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA HỆ THỐNG PHIẾU HỌC TẬP
- 2.1. Năng lực tự học và vấn đề phát triển năng tự học cho học sinh
- 2.1.1. Khái niệm năng lực tự học
- 2.1.2. Cấu trúc năng lực tự học
- 2.1.3. Vai trò của năng lực tự học
- 2.1.4. Phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông
- 2.2. Tác phẩm tự sự và tiếp nhận tác phẩm tự sự
- 2.2.1. Khái niệm tác phẩm tự sự
- 2.2.2. Phân loại tác phẩm tự sự
- 2.2.3. Đặc điểm của tác phẩm tự sự
- 2.2.4. Tiếp nhận tác phẩm tự sự và tiếp nhận tác phẩm tự sự trong nhà trường
- 2.3. Năng lực tự học của học sinh THPT trong học tập tác phẩm tự sự
- 2.3.1. Khái niệm năng lực tự học trong học tập tác phẩm tự sự
- 2.3.2. Cấu trúc năng lực tự học trong học tập tác phẩm tự sự
- 2.4. Phiếu học tập – một phương tiện dạy học hiệu quả để phát triển năng lực của học sinh
- 2.4.1. Khái niệm phiếu học tập
- 2.4.2. Đặc điểm của phiếu học tập
- 2.4.3. Khả năng phát triển năng lực tự học cho học sinh qua sử dụng phiếu học tập
- 2.5. Tâm lí lứa tuổi học sinh trung học phổ thông và khả năng tiếp nhận tác phẩm văn chương của học sinh trung học phổ thông
- 2.5.1. Tâm lí lứa tuổi của học sinh trung học phổ thông
- 2.5.2. Khả năng tiếp nhận văn chương của học sinh trung học phổ thông
- 2.6. Thực tiễn dạy học tác phẩm tự sự ở trường trung học phổ thông nhìn từ yêu cầu phát triển năng lực tự học
- 2.6.1. Chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn với việc phát triển năng lực tự học
- 2.6.2. Thực trạng dạy học tác phẩm tự sự ở trường trung học phổ thông nhìn từ yêu cầu phát triển năng lực tự học
- Chương 3 THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG PHIẾU HỌC TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM TỰ SỰ
- 3.1. Nguyên tắc thiết kế hệ thống phiếu học tập
- 3.1.1. Đảm bảo mục tiêu dạy học tác phẩm tự sự trong nhà trường
- 3.1.2. Đảm bảo đặc điểm thi pháp của TPTS và bám sát các thành tố, tiêu chí của năng lực tự học trong dạy học TPTS
- 3.1.3. Phối hợp hiệu quả các kênh biểu đạt trong phiếu học tập
- 3.1.4. Linh hoạt, khơi gợi hứng thú, tiềm năng sáng tạo của GV và HS
- 3.2. Quy trình thiết kế hệ thống phiếu học tập phát triển năng lực tự học tác phẩm tự sự của học sinh THPT
- 3.2.1. Xây dựng chuẩn đánh giá năng lực tự học tác phẩm tự sự của học sinh trung học phổ thông
- 3.2.2. Xác định mục tiêu dạy học TPTS
- 3.2.3. Lập ma trận phát triển năng lực tự học TPTS của HS
- 3.2.4. Tiến hành thiết kế PHT tự học TPTS của HS theo ma trận đã lập
- 3.3. Thiết kế hệ thống phiếu học tập phát triển năng lực tự học tác phẩm tự sự cho học sinh trung học phổ thông
- 3.3.1. Hệ thống phiếu học tập phát triển năng lực tự học tác phẩm tự sự cho học sinh trung học phổ thông
- 3.3.2. Thiết kế minh họa hệ thống phiếu học tập phát triển năng lực tự học trong dạy học tác phẩm tự sự cho học sinh trung học phổ thông
- 3.4. Hướng dẫn sử dụng hệ thống phiếu học tập
- 3.4.1. Quy trình sử dụng phiếu học tập tự học
- 3.4.2. Hướng dẫn học sinh ghi chép trong phiếu học tập
- 3.4.3. Hướng dẫn học sinh sử dụng phiếu học tập để tự chuẩn bị bài học ở nhà
- 3.4.4. Hướng dẫn học sinh sử dụng phiếu học tập để tự học trong giờ học
- 3.4.5. Hướng dẫn học sinh cách sử dụng phiếu học tập để ôn tập, tự đánh giá và đọc mở rộng sau giờ học
- Chương 4 THỰC NGHIỆM
- 4.1. Mục đích thực nghiệm
- 4.2. Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm
- 4.3. Nội dung thực nghiệm
- 4.3.1. Thành tố năng lực tự học TPTS được thực nghiệm
- 4.3.2. Nội dung dạy học thực nghiệm
- 4.4. Phương pháp thực nghiệm
- 4.5. Tiến trình thực nghiệm
- 4.6. Kết quả thực nghiệm
- 4.6.1. Về định lượng
- 4.6.2. Về định tính
- 4.6.3. Kết luận chung về thực nghiệm
- 4.6.4. Thành công của TN
- 4.6.5. Hạn chế của TN
- 4.6.6. Bài học kinh nghiệm
-
KẾT LUẬN