Luận án – Phát triển năng lực tự học cho sinh viên đại học sư phạm theo tiếp cận dạy học tích cực

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC

Ngành:

Lý luận và lịch sử giáo dục (Mã số: 9 14 01 02)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung vào việc phát triển năng lực tự học (NLTH) cho sinh viên đại học sư phạm thông qua tiếp cận dạy học tích cực (DHTC), một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức hiện nay. Đề tài nhấn mạnh vai trò chuyển đổi của người thầy từ truyền thụ kiến thức sang định hướng và tổ chức quá trình học tập, khuyến khích người học chủ động chiếm lĩnh tri thức.

Mục đích nghiên cứu là đề xuất và kiểm chứng các biện pháp phát triển NLTH cho sinh viên đại học sư phạm dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực trạng, nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm sư phạm. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các phương pháp và hình thức DHTC như dạy học dựa vào dự án, dạy học nêu và giải quyết vấn đề, E-learning, lớp học đảo ngược, áp dụng trong các môn Giáo dục học đại cương và Quản lí hành chính nhà nước tại một số trường sư phạm từ năm 2014 đến 2020.

Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy NLTH của sinh viên đang ở mức tiệm cận, với năng lực siêu nhận thức và tạo động lực còn hạn chế. Sinh viên sở hữu một số kỹ năng nhận thức nhưng thiếu khả năng xâu chuỗi, suy ngẫm, lập kế hoạch và phân bổ nguồn lực. Các phương pháp DHTC tuy được áp dụng nhưng chưa thường xuyên và hiệu quả chưa cao. Các yếu tố nội tại của sinh viên như động lực và tâm lý tích cực, cùng với vai trò của giảng viên, là những yếu tố ảnh hưởng quan trọng.

Luận án đề xuất sáu biện pháp chính để phát triển NLTH, bao gồm: xây dựng công cụ đánh giá, tổ chức hoạt động trải nghiệm kích thích động cơ, phát triển NLTH thông qua dạy học giải quyết vấn đề và dạy học dựa vào dự án, vận dụng lớp học đảo ngược qua E-learning, và hướng dẫn sinh viên bằng bài tập bổ trợ.

Thực nghiệm sư phạm đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. NLTH của nhóm thực nghiệm đã tăng đáng kể, từ mức tiệm cận lên mức đạt yêu cầu, đặc biệt ở các khía cạnh nhận thức, siêu nhận thức và tình cảm. Các đóng góp của luận án làm phong phú thêm lý luận về NLTH và cung cấp hệ thống biện pháp thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên.

Mục lục chi tiết:

• I. MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
• 3.1. Khách thể nghiên cứu: Phát triển năng lực tự học cho sinh viên ĐHSP.
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp phát triển năng lực tự học cho sinh viên ĐHSP theo tiếp cận dạy học tích cực.
• 4. Giả thuyết khoa học
• 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của phát triển năng lực tự học cho sinh viên các trường ĐHSP theo tiếp cận dạy học tích cực.
• 5.2. Khảo sát thực trạng phát triển năng lực tự học cho sinh viên trường ĐHSP theo tiếp cận dạy học tích cực.
• 5.3. Đề xuất các biện pháp phát triển NLTH cho SVĐHSP theo tiếp cận dạy học tích cực và thực nghiệm sư phạm kiểm chứng các biện pháp này.
• 6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 7.1. Phương pháp luận
• 7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 7.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
• 7.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 7.2.2.1. Phương pháp quan sát:
• 7.2.2.2. Phương pháp điều tra viết:
• 7.2.2.3. Phương pháp phỏng vấn:
• 7.2.2.4. Phương pháp thực nghiệm:
• 7.2.2.5. Phương pháp chuyên gia:
• 7.2.3. Xử lý số liệu:
• 8. Luận điểm bảo vệ
• 9. Đóng góp mới của luận án
• 9.1. Đóng góp về lí luận
• 9.2. Đóng góp về thực tiễn
• 10. Cấu trúc luận án
• CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu của đề tài
• 1.1.1 Trên thế giới
• 1.1.2. Trong nước
• 1.2. Năng lực tự học của sinh viên đại học sư phạm
• 1.2.1. Khái niệm Tự học và Năng lực tự học
• 1.2.1.1. Tự học
• 1.2.1.2. Năng lực
• 1.2.1.3. Năng lực tự học
• 1.2.2. Đặc điểm của sinh viên đại học sư phạm
• 1.2.3. Cấu trúc Năng lực tự học của sinh viên đại học sư phạm
• 1.2.4. Đánh giá Năng lực tự học của sinh viên Đại học sư phạm
• 1.3. Phát triển năng lực tự học cho sinh viên đại học sư phạm
• 1.3.1. Phát triển năng lực tự học
• 1.3.2. Các con đường phát triển Năng lực tự học cho sinh viên đại học sư phạm
• 1.3.2.1. Tự học trên lớp dưới sự hướng dẫn của giảng viên
• 1.3.2.2. Tự học ngoài giờ lên lớp không có sự hỗ trợ trực tiếp của giáo viên
• 1.3.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển Năng lực tự học cho sinh viên Đại học sư phạm
• 1.3.3.1. Giảng viên và bài giảng
• 1.3.3.2. Yếu tố môi trường vật lý
• 1.3.3.3. Các thuộc tính trí tuệ của Sinh viên Đại học sư phạm
• 1.4. Phát triển Năng lực tự học cho sinh viên Đại học Sư phạm theo tiếp cận dạy học tích cực
• 1.4.1. Tiếp cận dạy học tích cực
• 1.4.1.1. Cách hiểu về dạy học tích cực
• 1.4.1.2. Đặc trưng của tiếp cận dạy học tích cực
• 1.4.2. Mối liên hệ giữa dạy học tích cực và sự phát triển năng lực tự học
• 1.4.3. Phát triển năng lực tự học cho sinh viên Đại học Sư phạm theo tiếp cận dạy học tích cực
• 1.4.3.1. Phát triển năng lực tự học thông qua dạy học theo dự án (Project-based Learning)
• 1.4.3.2. Phát triển năng lực tự học thông qua dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4.3.3. Phát triển năng lực tự học thông qua E-learning
• 1.4.3.4. Phát triển năng lực tự học thông qua lớp học đảo ngược
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC
• 2.1. Khái quát về khảo sát
• 2.1.1. Mục đích khảo sát
• 2.1.2. Nội dung khảo sát
• 2.1.3. Mô hình khảo sát
• 2.1.4. Thời gian khảo sát và phương pháp khảo sát
• 2.1.5. Mẫu khảo sát
• 2.2. Kết quả khảo sát
• 2.2.1. Thực trạng Năng lực tự học của sinh viên Đại học sư phạm
• 2.2.1.1. SV tự đánh giá về NLTH
• 2.2.1.2. GV đánh giá về NLTH của SV
• 2.2.2. Thực trạng PTNLTH cho SV ĐHSP theo tiếp cận DHTC
• 2.2.2.1. Tần suất vận dụng phương pháp, hình thức dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực tự học cho sinh viên
• 2.2.2.2. Thực trạng phát triển năng lực tự học thông qua dạy học dự án
• 2.2.2.3. Thực trạng phát triển năng lực tự học thông qua dạy học nêu và giải quyết vấn đề
• 2.2.2.4. Thực trạng phát triển năng lực tự học thông qua dạy học lớp học đảo ngược
• 2.2.2.5. Thực trạng phát triển năng lực tự học thông qua dạy học Elearning
• 2.2.2.6. Đánh giá tác động của các cách thức trong việc phát triển năng lực tự học cho sinh viên
• 2.2.2.7. Khó khăn gặp phải khi vận dụng phương pháp, hình thức DHTC phát triển NLTH cho SVSP
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp PTNLTH cho sinh viên ĐHSP
• 3.2. Các biện pháp PTNLTH cho SVĐHSP
• 3.2.1. Xây dựng công cụ đánh giá NLTH cho SV ĐHSP để xác định phương pháp, hình thức dạy học tích cực phù hợp
• 3.2.2. Xây dựng các hoạt động trải nghiệm kích thích động cơ, tạo hứng thú học tập nhằm phát triển năng lực tự học cho sinh viên Đại học Sư phạm
• 3.2.3. Tổ chức phát triển năng lực tự học cho sinh viên Đại học Sư phạm thông qua dạy học giải quyết vấn đề
• 3.2.4. Tổ chức phát triển năng lực tự học cho sinh viên Đại học Sư phạm thông qua dạy học dựa vào dự án
• 3.2.5. Vận dụng phương pháp lớp học đảo ngược vào tổ chức giảng dạy qua ứng dụng Elearning.
• 3.2.6. Hướng dẫn SV phát triển các năng lực tự học thông qua các bài tập bổ trợ
• 3.3. Thực nghiệm các biện pháp phát triển NLTH cho SV ĐHSP theo tiếp cận DHTC
• 3.3.1. Thực nghiệm sư phạm tổ chức dạy học tích cực và sử dụng hệ thống bài tập PTNLTH qua ứng dụng E-learning cho SV ĐHSP
• 3.3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.3.1.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.1.3. Chọn mẫu thực nghiệm
• 3.3.1.4. Tiến trình thực nghiệm
• 3.3.1.5. Thời gian tiến hành thực nghiệm
• 3.3.1.6. Công cụ đánh giá
• 3.3.1.7. Kết quả thực nghiệm
• a. Đánh giá đầu vào
• b. Đánh giá đầu ra
• c. Kiểm định Pair-sample T-Test
• 3.3.2. Thực nghiệm sư phạm tổ chức dạy học tích cực và sử dụng hệ thống bài tập PTNLTH cho SV ĐHSP
• 3.3.2.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.3.2.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.2.3. Chọn mẫu thực nghiệm
• 3.3.2.4. Tiến trình thực nghiệm
• 3.3.2.5. Thời gian tiến hành thực nghiệm
• 3.3.2.6. Công cụ đánh giá
• 3.3.2.7. Kết quả thực nghiệm
• a. Đánh giá đầu vào
• b. Đánh giá đầu ra
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Kết luận
• 2. Khuyến nghị
• (1) Sinh viên
• (2) Giảng viên
• (3) Nhà trường sư phạm
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO/ CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN