Luận án Phát triển năng lực trực giác toán học cho học sinh trong dạy học toán ở trường trung học phổ thông

Tên luận án:

Phát triển năng lực trực giác toán học cho học sinh trong dạy học toán ở trường trung học phổ thông

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học Toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm phát triển năng lực trực giác toán học (NL TGTH) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trong quá trình dạy học môn Toán. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực người học, trong đó NL giải quyết vấn đề và NL sáng tạo là đặc thù của môn Toán. Mặc dù trực giác toán học đã được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới, nhưng ở Việt Nam, vấn đề này chưa được khai thác đầy đủ và hệ thống trong thực tiễn dạy học, dẫn đến thực trạng dạy học hiện nay còn chú trọng suy diễn, lập luận chặt chẽ và mang tính hình thức, ít quan tâm đến việc phát triển NL TGTH.

Mục đích chính của luận án là đề xuất một quy trình tổ chức hoạt động nhận thức (HĐNT) theo hướng phát triển NL TGTH cho học sinh THPT, từ đó nâng cao hiệu quả dạy và học môn Toán. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã làm rõ khái niệm, đặc trưng và các năng lực thành tố của NL TGTH, bao gồm: năng lực liên tưởng và hình dung được vấn đề; năng lực khái quát hóa nhanh chóng; năng lực phán đoán và đưa ra quyết định; và năng lực rút gọn quá trình lập luận. Luận án cũng khảo sát thực trạng dạy học Toán ở THPT, phân tích những thuận lợi và hạn chế trong việc phát triển NL TGTH cho học sinh.

Trên cơ sở lý luận và thực trạng, luận án đề xuất quy trình tổ chức HĐNT gồm 5 bước: (1) Tạo tình huống nhận thức chứa đựng tri thức mới; (2) Tổ chức HĐ trực giác hình dung vấn đề, phán đoán cách giải quyết; (3) Sử dụng suy diễn kiểm nghiệm kết quả trực giác; (4) Rút ra kết luận về tri thức mới; (5) Lựa chọn tình huống mới để củng cố và vận dụng tri thức. Đồng thời, luận án cũng đưa ra các cách thức cụ thể để tổ chức HĐNT nhằm phát triển từng NL thành tố của NL TGTH. Các quy trình và cách thức này đã được kiểm nghiệm sơ bộ về tính hợp lý và khả thi qua hai vòng thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT ở tỉnh Đồng Tháp, cho thấy sự tiến triển tích cực của học sinh trong việc sử dụng các HĐ tương thích với từng NL thành tố.

Kết quả nghiên cứu khẳng định NL TGTH đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh suy nghĩ nhanh, liên tưởng, hình dung chiến lược giải quyết vấn đề, từ đó tích cực và sáng tạo hơn trong học tập Toán, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Cơ sở lí luận.

• Chương 2. Thực trạng dạy học theo hướng phát triển NL TGTH cho HS trong dạy học Toán ở trường THPT.

• Chương 3. Tổ chức HĐNT theo hướng phát triển NL TGTH cho HS trong dạy học Toán ở trường THPT.

• Chương 4. Thực nghiệm sư phạm.