Tên luận án:
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGỮ VĂN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA DẠY HỌC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
Ngành:
LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tập trung nghiên cứu và phát triển năng lực ngữ văn cho học sinh (HS) trung học phổ thông (THPT) thông qua dạy học Văn học trung đại (VHTĐ) Việt Nam. Xuất phát từ thực trạng dạy học VHTĐ Việt Nam ở trường THPT còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế việc phát triển năng lực ngữ văn của HS, đề tài hướng đến mục tiêu chung là phát triển toàn diện năng lực ngữ văn cho người học, bao gồm năng lực ngôn ngữ (thông qua các kĩ năng đọc, viết, nói, nghe), năng lực văn học, năng lực tư duy logic, tư duy hình tượng và năng lực thẩm mĩ.
Nghiên cứu đã làm rõ quan niệm về năng lực và dạy học phát triển năng lực (PTNL), cùng các năng lực thành tố của năng lực ngữ văn trong môn Ngữ văn THPT. Luận án phân tích thực trạng dạy học VHTĐ Việt Nam, nghiên cứu nội dung dạy học VHTĐ Việt Nam nhằm PTNL ngữ văn cho HS.
Một trong những đóng góp quan trọng là đề xuất quy trình tổ chức hoạt động dạy học (HĐDH) theo định hướng PTNL ngữ văn cho HS thông qua các hình thức dạy học tích hợp (theo bài, chủ đề, chuyên đề) và hoạt động trải nghiệm (nghiên cứu tình huống, dạy học dự án, nghiên cứu khoa học, toạ đàm). Các quy trình và cách thức tổ chức HĐDH này đã được kiểm nghiệm tính hợp lí và khả thi qua thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT ở Trà Vinh, cho thấy sự tiến bộ rõ rệt của HS.
Kết quả nghiên cứu khẳng định việc chú trọng PTNL ngữ văn giúp HS nhận biết chính xác văn bản, cảm nhận nét đặc sắc, đánh giá nội dung và ý nghĩa, vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề thực tiễn, từ đó phát triển năng lực chung và chuyên môn. Luận án góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT theo định hướng PTNL, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Mục lục chi tiết:
-
PHẦN MỞ ĐẦU
- 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- 1.1 Vai trò, vị trí của văn học trung đại Việt Nam trong văn học và trong môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông
- 1.2 Dạy học văn học trung đại Việt Nam trong trường phổ thông hiện nay
- 1.3 Đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập
- 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
- 3.1 Đối tượng nghiên cứu
- 3.2 Phạm vi nghiên cứu
- 4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
- 5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- 6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- 6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- 7. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
- 8. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- 8.1 Về khoa học
- 8.2 Về thực tiễn
- 9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
-
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- 1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
- 1.1.1 Nghiên cứu về năng lực và dạy học theo định hướng phát triển năng lực
- 1.1.2 Nghiên cứu về phát triển năng lực chung và năng lực chuyên môn qua môn Ngữ văn
- 1.1.3 Nghiên cứu về văn học trung đại Việt Nam
- 1.1.4 Nghiên cứu về lý luận và phương pháp dạy học
- 1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- 1.2.1 Cơ sở lý luận
- 1.2.2 Cơ sở thực tiễn
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
-
CHƯƠNG 2. NỘI DUNG DẠY HỌC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGỮ VĂN CỦA HỌC SINH
- 2.1 NĂNG LỰC NGÔN NGỮ QUA DẠY HỌC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI
- 2.1.1 Năng lực vận dụng kiến thức tiếng Việt để đọc hiểu văn bản
- 2.1.2 Năng lực trình bày, tranh luận một vấn đề
- 2.1.3 Năng lực giao tiếp
- 2.2 NĂNG LỰC VĂN HỌC QUA DẠY HỌC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI
- 2.2.1 Năng lực đọc hiểu tác phẩm văn học trung đại
- 2.2.2 Năng lực tư duy
- 2.2.3 Năng lực thẩm mĩ
- 2.2.4 Năng lực tạo lập văn bản
- 2.2.5 Năng lực nhận biết và phân tích văn bản theo đặc điểm văn học
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
-
CHƯƠNG 3. CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGỮ VĂN QUA DẠY HỌC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
- 3.1 DẠY HỌC TÍCH HỢP
- 3.1.1 Tích hợp trong dạy học Ngữ văn
- 3.1.2 Tích hợp trong dạy học văn học trung đại Việt Nam
- 3.1.3 Đánh giá năng lực Ngữ văn của học sinh qua dạy học văn học trung đại Việt Nam
- 3.2 HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
- 3.2.1 Một số vấn đề chung về hoạt động trải nghiệm
- 3.2.2 Một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học văn học trung đại Việt Nam ở trường trung học phổ thông
- 3.2.3 Đánh giá năng lực Ngữ văn qua hoạt động trải nghiệm
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
-
CHƯƠNG 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 4.1 KẾ HOẠCH THỰC NGHIỆM
- 4.1.1 Mục đích thực nghiệm
- 4.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm
- 4.1.3 Thời gian thực nghiệm và cơ sở thực nghiệm
- 4.1.4 Đối tượng thực nghiệm, đối tượng đối chứng
- 4.1.5 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm
- 4.1.6 Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm
- 4.2 TIẾN TRÌNH THỰC NGHIỆM
- 4.3 NỘI DUNG THỰC NGHIỆM
- 4.3.1 Thực nghiệm sư phạm cho bài học tích hợp
- 4.3.2 Thực nghiệm sư phạm đối với dạy học tích hợp theo chủ đề
- 4.3.3 Thực nghiệm sư phạm đối với dạy học tích hợp theo chuyên đề
- 4.3.4 Thực nghiệm sư phạm đối với một số hoạt động trải nghiệm
- 4.4 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
- 4.5 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
- 4.5.1 Đánh giá định lượng
- 4.5.2 Đánh giá định tính
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
-
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ