PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC C T
Sư phạm
Nghiên cứu này tập trung vào việc phát triển năng lực hợp tác (NLHT) cho học sinh, một kỹ năng thiết yếu trong bối cảnh các cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và xã hội đang phát triển nhanh chóng. NLHT được định nghĩa là thuộc tính của cá nhân được hình thành và phát triển dựa trên tố chất sẵn có, kết hợp với quá trình tương tác xã hội trên cơ sở tin tưởng, bình đẳng, cùng có lợi, trong đó các thành viên biết chia sẻ trách nhiệm, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau.
Tài liệu đã trình bày các khía cạnh cấu thành của NLHT, bao gồm: tổ chức nhóm và lập kế hoạch hợp tác, tham gia hoạt động hợp tác (thực hiện nhiệm vụ được giao, trình bày ý kiến cá nhân, lắng nghe và phản hồi, đề xuất và lựa chọn giải pháp, ghi chép/tổng hợp ý kiến), cùng với khả năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau. Quá trình phát triển NLHT cho học sinh được xác định là quá trình NLHT được hình thành, cải thiện và nâng cao thông qua học tập, rèn luyện; gắn liền với hoạt động dạy và học mang tính hợp tác cao, nhằm mục tiêu kép là vừa tìm hiểu kiến thức, vừa góp phần phát triển NLHT cho học sinh.
Nghiên cứu cũng xây dựng các tiêu chí đánh giá NLHT chi tiết với 8 tiêu chí chính, mỗi tiêu chí có 4 mức độ khác nhau, bao gồm: tổ chức nhóm và lập kế hoạch hợp tác, thực hiện nhiệm vụ được giao, diễn đạt ý kiến cá nhân và kết quả thực hiện nhiệm vụ, lắng nghe và phản hồi, giải quyết mâu thuẫn, ghi chép/tổng hợp kết quả, và tự đánh giá/đánh giá lẫn nhau.
Qua khảo sát thực trạng, phần lớn giáo viên và học sinh đều nhận thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của việc phát triển NLHT trong dạy học. Tuy nhiên, các chức năng của máy vi tính (MVT) hỗ trợ bồi dưỡng NLHT cho học sinh chưa được giáo viên khai thác triệt để, và phần lớn học sinh chỉ sử dụng MVT để học tập cá nhân. Để cải thiện, nghiên cứu đề xuất các biện pháp như tạo môi trường học tập, trao đổi và hợp tác ngoài giờ lên lớp với sự hỗ trợ của MVT, cũng như tăng cường tổ chức dạy học theo hình thức seminar với sự hỗ trợ của máy vi tính.
Nghiên cứu đã thiết kế tiến trình dạy học cụ thể chương “Động lực học chất điểm” Vật lí lớp 10 theo hướng phát triển NLHT có sự hỗ trợ của MVT, với ví dụ minh họa là bài "Ba định luật Niu-tơn". Phương pháp nghiên cứu trường hợp được sử dụng để theo dõi và đánh giá 42 học sinh. Kết quả thực nghiệm cho thấy, việc vận dụng quy trình tổ chức dạy học có sự hỗ trợ của MVT theo hướng phát triển NLHT đã góp phần phát triển năng lực này cho học sinh một cách hiệu quả, được minh chứng qua các số liệu thống kê và kiểm định t-test (t = 4.6 > t( = 1.96).