Tên luận án:
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN DẪN XUẤT CỦA HIĐROCACBON
Ngành:
Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Trung học phổ thông thông qua dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon" của Hoàng Đình Xuân tập trung vào tầm quan trọng của giáo dục trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ) cho học sinh. Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể hiện nay yêu cầu học sinh phải có 5 phẩm chất và 10 năng lực, trong đó NLGQVĐ là một trong những năng lực thiết yếu để sống, tồn tại, thích ứng và phát triển.
Môn Hóa học, thuộc nhóm Khoa học tự nhiên, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các năng lực cần thiết, giúp học sinh chủ động, độc lập và sáng tạo. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học (PPDH) tích cực trong dạy học Hóa học ở cấp THPT, đặc biệt là phần Dẫn xuất của hiđrocacbon, được coi là cấp thiết do có nhiều nội dung gắn liền với thực tiễn.
Mục đích nghiên cứu của luận án là vận dụng một số PPDH tích cực như dạy học dự án (DHDA), dạy học giải quyết vấn đề (DHGQVĐ), và dạy học hợp đồng (DHHĐ) nhằm phát triển NLGQVĐ cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng dạy học Hóa học. Giả thuyết khoa học đặt ra là nếu xác định được cấu trúc của NLGQVĐ và áp dụng hợp lý các PPDH tích cực này, NLGQVĐ của học sinh sẽ được phát triển, góp phần cải thiện chất lượng dạy học.
Luận án đã tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn về NLGQVĐ, điều tra thực trạng dạy học Hóa học và phát triển NLGQVĐ tại 23 trường THPT trên 13 tỉnh/thành. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất 3 biện pháp chính (DHDA, DHGQVĐ, DHHĐ), xác định 4 năng lực thành phần và 10 tiêu chí với 3 mức độ biểu hiện để đánh giá NLGQVĐ, cùng với việc xây dựng 40 bài tập thực tiễn.
Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 42 lớp với 3485 học sinh tại 15 trường THPT đã khẳng định tính phù hợp, khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Học sinh trong các lớp thực nghiệm cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong NLGQVĐ, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và đạt kết quả học tập cao hơn. Điều này chứng tỏ việc sử dụng DHDA, DHGQVĐ, và DHHĐ là những PPDH hiệu quả để phát triển NLGQVĐ cho học sinh THPT trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon.
Mục lục chi tiết:
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC
- 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề về năng lực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề
- 1.1.1. Nghiên cứu ở trên thế giới
- 1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
- 1.2. Một số lí thuyết học tập định hướng phát triển năng lực
- 1.2.1. Thuyết nhận thức
- 1.2.2. Thuyết kiến tạo
- 1.2.3. Lí thuyết vùng phát triển gần
- 1.2.4. Thuyết đa trí tuệ
- 1.3. Cơ sở lí luận về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trường Trung học phổ thông
- 1.3.1 Khái niệm và cấu trúc của năng lực
- 1.3.1.1. Khái niệm năng lực
- 1.3.1.2. Cấu trúc của năng lực
- 1.3.2. Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Trung học phổ thông
- 1.3.2.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
- 1.3.2.2. Cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề
- 1.3.2.3. Các phương pháp đánh giá năng lực
- 1.3.2.4. Định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Trung học phổ thông thông qua dạy học hóa học
- 1.4. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 1.4.1. Một số phương pháp dạy học tích cực
- 1.4.1.1. Khái niệm phương pháp dạy học tích cực
- 1.4.1.2. Dạy học dự án
- 1.4.1.3. Dạy học giải quyết vấn đề
- 1.4.1.4. Dạy học hợp đồng
- 1.4.2. Một số kĩ thuật dạy học tích cực
- 1.4.2.1. Khái niệm kĩ thuật dạy học tích cực
- 1.4.2.2. Kĩ thuật 5W1H
- 1.4.2.3. Kĩ thuật KWL
- 1.5. Thực trạng dạy học hoá học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở một số trường THPT hiện nay
- 1.5.1. Mục đích của việc điều tra, khảo sát
- 1.5.2. Nội dung, đối tượng, địa bàn và thời gian điều tra
- 1.5.3. Phương pháp điều tra
- 1.5.4. Kết quả và phân tích kết quả khảo sát
CHƯƠNG 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN DẪN XUẤT CỦA HIĐROCACBON
- 2.1. Phân tích mục tiêu, nội dung, cấu trúc và vị trí phần Dẫn xuất của hiđrocacbon trong Chương trình môn Hóa học Trung học phổ thông
- 2.1.1. Mục tiêu phần Dẫn xuất của hiđrocacbon trong Chương trình môn Hóa học Trung học phổ thông
- 2.1.2. Nội dung, cấu trúc và vị trí phần Dẫn xuất của hiđrocacbon trong Chương trình môn Hóa học Trung học phổ thông
- 2.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Trung học phổ thông
- 2.2.1. Thiết kế khung năng lực giải quyết vấn đề của học sinh THPT
- 2.2.1.1. Quy trình thiết kế khung năng lực giải quyết vấn đề của học sinh THPT
- 2.2.1.2. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề của học sinh THPT
- 2.2.2. Thiết kế phiếu đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh (dành cho giáo viên sử dụng)
- 2.2.3. Phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề khi giáo viên tổ chức thực hiện dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon
- 2.2.4. Phiếu đánh giá sản phẩm dự án
- 2.2.5. Thiết kế đề kiểm tra đánh giá mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề khi giáo viên tổ chức thực hiện dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon
- 2.3. Lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon ở trường THPT
- 2.3.1. Nguyên tắc lựa chọn và xây dựng bài tập nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.3.2. Quy trình xây dựng bài tập phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.3.3. Hệ thống bài tập phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon ở trường THPT
- 2.4. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon ở trường THPT
- 2.4.1. Những cơ sở để lựa chọn biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.4.2. Biện pháp 1. Sử dụng dạy học dự án nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh khi dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon
- 2.4.2.1. Mối quan hệ giữa tiến trình của dạy học dự án với việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.4.2.2. Nguyên tắc lựa chọn nội dung kiến thức để xây dựng chủ đề dự án học tập phần dẫn xuất hiđrocacbon trong chương trình Hóa học THPT
- 2.4.2.3. Xây dựng các dự án học tập và nghiên cứu phần dẫn xuất hiđrocacbon trong chương trình Hóa học Trung học phổ thông
- 2.4.2.4. Vận dụng dạy học dự án trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
- 2.4.3. Biện pháp 2. Sử dụng dạy học giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh khi dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon
- 2.4.3.1. Mối quan hệ giữa tiến trình của dạy học giải quyết vấn đề với việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.4.3.2. Nguyên tắc lựa chọn nội dung kiến thức để sử dụng dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon
- 2.4.3.3. Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.4.4. Biện pháp 3. Sử dụng dạy học hợp đồng nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.4.4.1. Mối quan hệ giữa tiến trình của dạy học hợp đồng với việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
- 2.4.4.2. Yêu cầu lựa chọn bài tập, nhiệm vụ để xây dựng hợp đồng học tập phần Dẫn xuất của hiđrocacbon trong chương trình hóa học THPT
- 2.4.4.3. Xây dựng kế hoạch dạy học theo dạy học hợp đồng phần Dẫn xuất của hiđrocacbon trong chương trình hóa học Trung học phổ thông:
- 2.4.4.4. Tổ chức dạy học theo hợp đồng
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
- 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
- 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
- 3.3.1. Kế hoạch thực nghiệm
- 3.3.1.1. Chọn địa bàn thực nghiệm
- 3.3.1.2. Chọn đối tượng thực nghiệm
- 3.3.2. Quy trình thực nghiệm
- 3.3.2.1. Chuẩn bị thực nghiệm sư phạm
- 3.3.2.2. Phương pháp thực nghiệm
- 3.3.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
- 3.3.3.1. Thực nghiệm sư phạm thăm dò
- 3.3.3.2. Thực nghiệm sư phạm chính thức
- 3.3.3.3. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
- 3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm
- 3.4.1. Kết quả phân tích định tính
- 3.4.2. Kết quả phân tích định lượng
- 3.4.2.1. Kết quả phiếu đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua dạy học phần Dẫn xuất của hiđrocacbon
- 3.4.2.2. Kết quả phiếu tự đánh giá của học sinh về sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề
- 3.4.2.3. Đánh giá định lượng kết quả các bài kiểm tra
- 3.4.2.4. Đánh giá sự tiến bộ về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
- 1. Kết luận
- 2. Khuyến nghị